bakimliyiz
Sponsor Reklamlar
Geri git   Bakimliyiz.Com > GENEL KÜLTÜR > Eğitim ve Öğretim > Coğrafya

Kadın Portalı Kayıt Ol İletişim Forumları Okundu Kabul Et
Alt 04-06-2013, 01:40   #1 (permalink)
 
ebush - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Standart Toprak nasıl oluşur?

Toprak nasıl oluşur?-Toprak oluşumu hakkında bilgi


Kayalar dış kuvvetlerin etkisiyle zamanla ufalanıp dağılırlar. Bu olaya kayaların çözülmesi denir. Taşların çözülmesinde



Taşların cinsi havadaki gazlar su sıcaklık farkı ve organizmalar başlıca etkenlerdir. Taşların çözülmesi iki şekilde meydana gelir.


a) Fiziksel veya Mekanik Çözülme
Kayaların kimyasal bileşimine herhangi bir değişme olmadan fiziksel olarak parçalanması olayıdır. Mekanik parçalanmada en büyük etki günlük sıcaklık farkıdır. Gündüz ısınıp genleşen kayalar gece sıcaklığın düşmesiyle sıkışık daralırlar. Böylece taşlarda çatlamalar ve parçalanmalar oluşur. Fiziksel çözülme günlük sıcaklık farkının fazla olduğu çöl karasal step tundra iklimlerinin etki alanlarında yaygın olarak görülür. Ayrıca yüksek dağlık alanlarda gündüzmekanik yolla parçalar. eriyen kar ve buz suları taşların çatlaklarına sızarak gece donar hacim genişlemesi sonucu taşlar parçalanır. Bunun dışında taşların boşluklarına giren bitki kökleri zamanla kalınlaşarak taşları


b) Kimyasal Çözünme
Taşların kimyasal yapılarının nem ve sıcaklığın etkisi ile değişmesidir. Sıcaklığın yüksek olması kimyasal çözünmeyi kolaylaştırır. Kimyasal çözünme sıcaklığın ve yağışın fazla olduğu Ekvatoral iklim muson iklimi savan iklimi ve ılıman okyanus ikliminin etkili olduğu yerlerde yaygındır.


Toprak Oluşumu ve Türkiye’deki Toprak Çeşitleri
Toprağın ana kaynağı taşlardır. Taşların fiziksel ve kimyasal çözülmesi sonucu oluşan parçaların arasına bitki ve hayvan kalıntılarının karışmasıyla toprak oluşur. Toprak içerisinde çeşitli mineraller canlı organizmalar organik maddeler hava ve su bulunduran bir örtüdür. Aşağıdaki grafikte de oranları belirtildiği gibi bir toprak kütlesinin yaklaşık % 45′i mineral % 25′i hava % 25′i su ve % 5′i organik maddelerden oluşmaktadır.


Toprak oluşumunu etkileyen faktörler
Toprak oluşumunda ve toprağın belli özelliklerinin ortaya çıkmasında bazı faktörler etkili olmaktadır. Bu faktörlerin başlıcaları şunlardır:



1. İklim
2. Bitki örtüsü
3. Ana kayanın özelliği
4. Arazinin yükselti ve eğim durumu
5. Zaman
1. İklim
iklim tiplerine göre farklı özellikte topraklar oluşur. Bu topraklara klimatik topraklar denir. Toprak üzerinde etkili olan ana iklim elemanı sıcaklık ve yağıştır. Bu iki faktör fiziksel ve kimyasal çözünmeyi bitki örtüsünün yetişmesini dolayısıyla organik maddelerin parçalanması ve topraktaki canlı hayatın aktivitesini etkiler.
Sıcaklık ve yağışın fazla olduğu ekvatoral ve nemli tropikal bölgelerde aşırı çözünme olayları ve oksitlenme sonucu kalın ve kırmızı renkli topraklar (lateritler) oluşur.


2. Bitki Örtüsü
Toprağın oluşmasında etkili olan faktörlerden biri de bitki örtüşüdür. Toprak yüzeyine düşen dal yaprak ve yemişlerden oluşan bitki kalıntıları mikroorganizmalar tarafından parçalanarak humusa dönüşmektedir.

Ayrıca bitki köklerinden çıkan asitlerle kayacın çözülmesi hızlanmaktadır. Bitki örtüsü ayrıca toprağın aşınmasını önler. Bitki örtüsünün olmadığı veya cılız olduğu eğimli yerlerde aşınma nedeniyle toprak tabakası incedir.


3. Ana Kayanın Özelliği
Toprak oluşumu için öncelikle ana kayanın çözülmesi gerekmektedir. Ana kayanın fiziksel ve kimyasal yapısı toprak oluşumu üzerinde etkilidir. Örneğin killi araziler üzerinde yağışlı dönemde şişen kurak dönemde çatlayan killi topraklar killi ve kireçli arazilerde kireç miktarı fazla olan rendzina toprakları yaygındır.
Toprak oluşumunun başlangıç safhasında ana kayanın fiziksel ve kimyasal özellikleri topraktoprak oluşumunun sonraki safhalarında topraktan taşınmalar olması ve organik maddelerin toprağa katılmasıyla toprağın yapısında farklılaşmalar olur.



4. Yerşekillerinin Yükselti ve Eğim Durumu
Yükseltinin artması sıcaklığın azalmasına ve belli bir yükseltiye kadar yağışın artmasına neden olur. Yükseltiye bağlı olarak iklim şartlarında meydana gelen bu değişmeler toprak oluşumunu da etkilemektedir.


Çözülen malzemeler eğimin fazla olduğu yerlerde yüzey suları ve yerçekiminin etkisiyle sürekli aşağıya doğru taşınır. Bundan dolayı eğimin fazla olduğu yerlerde orman ve çayır örtüsü altında ince topraklar görülürken bitki örtüsünün olmadığı eğimli yerlerde çözülen malzemeler taşındığı için ana kaya görülmektedir.


5. Zaman
Kalın bir toprağın meydana gelebilmesi için binlerce yıl süren bir zamanın geçmesi gerekir. Örneğin Kula civarında 300 bin yıl önce oluşmuş eski volkan konileri üzerinde yer yer 50 cm kalınlığında toprak oluşmuş iken yaklaşık 12 bin yıl önce oluşan volkan konileri ve bazaltlar üzerinde çok daha ince bir toprak örtüsü bulunmaktadır.


Toprak Profili ve Katmanları (Horizonları)
Bir toprak profili incelendiğinde yüzeyden alta doğru fiziksel ve kimyasal özelliklerinin değişiklik gösterdiği görülür topraktaki bu değişmelere göre topraklar ayırt edilir ve sınıflandırılır. Normal bir toprak profiline bakıldığında yandaki şekilde gösterildiği gibi üstten alta doğru A B C ve D horizonları görülür.


A Horizonu : Organik maddelerin karışması nedeniyle renginin genellikle koyu olduğu ve yıkanmanın gerçekleştiği horizondur. Yıkanmaya bağlı olarak bu katmandaki humus ve kil gibi maddelerin bir kısmı taşınmıştır. Buradaki çözülme ve ayrışma olayları sonucunda toprakcanlılarınTarımı yapılan ürünler bu katta yetiştirilir. (Humus: Toprağa verimlilik katan çürümüş organik atıklardan oluşan madde.) oluşum sürecini tamamlamıştır. Bu katman mikroorganizma solucan karınca v.b yaşadığı katmandır. Bitki kalıntılarının toprağa karışması nedeniyle humusça zengindir.


B Horizonu : Bu katta toprak oluşumu devam etmektedir. A katından sızan suların taşıdığı kil demir tuz gibi maddeler bu katta birikir.


C Horizonu : Ana kayayı oluşturan taşların küçük bloklar halinde bulunduğu kattır.


D Horizonu : En altta ana kayadan oluşan katmandır. Toprak çeşitleri
Topraklar oluşumlarına göre iki ana gruba ayrılır: Tanınmış topraklar ve yerli topraklar.


A. Taşınmış Topraklar
Dış kuvvetlerin (Akarsu rüzgâr buzul) geçtikleri yerlerden alıp ***ürdükleri malzemeleri daha sonra bihktirmesiyle oluşan topraklardır.
• Alüvyal; akarsuların taşıyıp biriktirdiği
• Moren; buzulların biriktirdiği
• Lös; rüzgârların biriktirdiği taşınmış topraklardır.
Taşınmış toprakların bileşiminde çeşitli mineraller bulunduğu için bu tür topraklar verimlidir. Ayrıca bu topraklarda horizonlaşma olayı yoktur.


B. Yerli Topraklar
Kayaların bulundukları yerde çözülmesiyle oluşur. Oluşumlarında iklim koşulları da etkilidir.


a) Tundra Toprakları
Kutuplara yakın soğuk tundra bölgelerinin topraklarıdır. Genelde donmuş haldedirler. Yazın çözülen toprak bataklık halini alır. Tarıma elverişli değildir. Ülkemizde tundra toprakları yoktur.


b) Podzol Topraklar
iğne yapraklı ormanlarla kaplı soğuk nemli bölgelerin toprağıdır. Yıkanmış olduğundan fazla verimli değil ve humusça fakirdir. Podzol topraklar Rusya ve Sibirya’nın kuzeyindeki tayga ormanlarında geniş yer kaplar. Ülkemizde Karadeniz bölgesinde görülür.


c) Terrarossa (kırmızı) topraklar
Akdeniz iklim bölgelerinde kalkerli araziler üzerinde oluşan topraklardır. Rengi demir oksitten dolayı kırmızımsıdır. Organik gübreleme ile verimi artar. Ülkemizde kalkerli araziler üzerinde Akdeniz Kıyı Ege ve Güney Marmara’da görülür.


d) Laterit topraklar
Sıcaklığın yüksek yağışın bol olduğu Ekvatoral bölgede görülür. (Amazon havzası – Kongo havzası – Güney Asya) Kuvvetli bir kimyasal çözülme sonucu oluşmuştur. Humusça fakirdir. Demir oksitten dolayı rengi kırmızıdır.


e) Kahverengi Orman Toprakları
Orta kuşağın nemli bölgelerinde geniş yapraklı ormanlarla kaplı alanlarında görülür. Humus bakımından zengin ve verimlidir.
Ülkemizde iç Anadolu’nun yüksek kesimlerinde (1000-1200 m) Karadeniz’in geniş bir bölümünde Marmara’da Yıldız ve Samanlı Dağlan’nda Akdeniz’de Güneydoğu Toroslar üzerinde ormanlarla kaplı bölgelerde görülür.


f) Çernezyom Toprakları (Kara Toprak)
Orta kuşağın yarı nemli step bölgelerinde görülür. Toprağın üst kısmı humusça zengindir. Çernezyom toprakları yerli topraklar içerisinde en verimli topraklardır. Çernezyom toprakları Orta Avrupa ve Kafkaslar’da yaygın olarak görülür. Ülkemizde Erzurum – Kars platosunda görülür.


g) Kestane ve Kahverengi Step Toprakları
Steplerde görülür. Bitki örtüsü fakir olduğundan humusça fakirdir. Bu nedenle verimi azdır. Ülkemizde step alanlarında yaygındır iç Anadolu Doğu Anadolu İç Batı Anadolu ve Güney Doğu Anadolu’da görülür.


h) Çöl Toprakları
Çöl iklimi bölgelerinde görülür. Çok az yağış aldığından içinde kireç ve tuz miktarı çok fazladır. Humus miktarı çok azdır. Bu topraklar bir nevi kumdur. Kimyasal çözülmenin yetersiz kalması nedeniyle toprak oluşmamıştır. Türkiye’de çöl toprağı yoktur.


ebush isimli Üye şimdilik offline konumundadır  





Hızlı Cevap

Doğrulama Sorusu
Mesajınız:
Yazı şeklini sil
Kalın
Eğik yazı
Altı çizik

Grafik ekle
Alıntı yap [QUOTE]
 
Alanı Küçült
Alanı Büyült

Seçenekler
Stil


Toprak nasıl oluşur?

Toprak nasıl oluşur? konusu, Eğitim ve Öğretim / Coğrafya forumunda tartışılıyor.



Benzer Konular

Konu Konuyu Başlatan Forum Cevap Son Mesaj
Toprak Nasıl Dirilir? elif Soru Cevap 0 27-04-2013 04:08
ayın evreleri nasıl oluşur? ve güneş,ay tutulması nasıl oluşur? Kayıtsız Üye Soru Cevap 1 08-04-2013 12:08
Günler Nasıl Oluşur?-Aylar Nasıl Oluşur?-Yıllar Nasıl Oluşur? ebush Genel Kültür Paylaşımlarınız 0 28-03-2013 12:27
Toprak Oluşumu Nasıl Gerçekleşir?-Toprak Nedir? ebush Genel Kültür Paylaşımlarınız 0 26-03-2013 12:39
enerji kaynakları nerelerden, nasıl temin edilir ve nasıl oluşur ? Kayıtsız Üye Soru Cevap 11 06-11-2012 12:01

Üye olmadan soru sorabilirsiniz!

Bütün Zaman Ayarları WEZ +4 olarak düzenlenmiştir. Saat şuan 05:45 .


Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.
SEO by vBSEO 3.5.2 ©2010, Crawlability, Inc.
Web Stats