bakimliyiz
Sponsor Reklamlar
Geri git   Bakimliyiz.Com > GENEL KÜLTÜR > Eğitim ve Öğretim

Kadın Portalı Kayıt Ol İletişim Forumları Okundu Kabul Et
Alt 09-07-2013, 11:45   #1 (permalink)
 
ebush - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Standart Maya yazısı hakkında bilgi

Maya yazısı hakkında bilgi-Maya sembolleri hakkında bilgi


Maya dili Kolomb-öncesi Amerika uygarlıklarından birini oluşturan Mayalar’ın vaktiyle kullanmış oldukları dildir.


Çeşitli Maya dil ailelerinin göç yolları ve muhtemel göç tarihleri



Maya yazısı hakkında bilgi

Sözlü Dil
Çocuğu ifade eden bir Maya glifi


Maya yazısı hakkında bilgi

Uto-Aztek dil ailesine sokulan bu dil Orta Amerika’da özellikle Meksika’nın Yucatan Campeche ve Quintana Roo bölgelerinde halen Mayalar’ın torunları sayılan 6 milyon kişi tarafından konuşulmaktadır. Maya dili aslında 21-44 dilden oluşan bir dil ailesi olduğundan lenguas mayenses (Maya dilleri) olarak da ifade edilir. Bu dillerin ortak kökü en az 5.000 yıl önce proto-Mayalar’ın kullandığı asli Maya dilidir. Maya dilleri gramatikal yapı ve tipolojik özellikleriyle diğer Orta-Amerika dillerinden farklılık gösterir. Bu farklılık örneğin fiillerinözne ve nesnelerin gramatikal çekiminde ve çekilemez fiiller kategorisinde kendini gösterir. Maya dillerinden bazıları Kolomb-öncesi dönemlerde Maya hiyeroglifik yazısıyla yazıya geçirilmiştir. Bu yazıların hatırı sayılır bir kısmı M.Ö. 900-250 dönemine aittir. Günümüzde yaklaşık 10.000 Maya yazıtı ve korteza kağıdı üzerine yazılmış birkaç kodeks (elyazması) bilinmektedir. İspanyol işgali sonrasında bu dil kayıtlara Latin alfabesiyle geçirilmiştir.
Maya dillerinin kökeni olan Proto-Maya (Ön-Maya) dili de denilen asli Maya dili Kişe-maya ya da Kişey-Maya (maya quiché) dilinde "eski Maya dili" anlamındaki Nab'ee Maya' Tzij terimiyle ifade edilir.
Bu dildeki ilk bölünme Meksika Körfezi kıyılarına yapılan göçle ortaya çıkmıştır. Maya dillerinin gramer yapısı diğer Orta Amerika dillerine kıyasla daha kolaydır. Türkçe gibi eklemlemeli bir dildir. Diğer eklemlemeli dillerden bazıları Quechua dili Etrüsk dili Moğolca Fince Macarca birçok Kafkas (Abhazca vs.) ve Ural dilleri Hatti dili Pelasg dili Lidya dili Kızılderili dilleri Sümerce Bask dili Eskimo dili’dir. Meksika'da 2003’te yürürlüğe giren bir yasayla Maya dillerinden Maya Yucateco (Yukateko dili) asli kızılderili dilleri gibi ulusal dil ilan edilmiştir.
Günümüzde Maya dillerinin konuşulduğu ülkeler başta Meksika ve Guatemala olmak üzere Honduras Belize (Britanya Honduras'ı) ve El Salvador'dur.
Türkçe ile Maya dili arasında birçok alanda benzerlikler göze çarpmaktadır. İlk kez Mustafa Kemal Atatürk tarafından başlatılan bu benzerlikleri saptama çalışmasına son zamanlarda dilbilimciler de katılmaya başlamıştır. Maya dili ile Türkçe’deki benzerlikler konusunda araştırma yapan Stig Wikander “Mayaca ve Altayca Maya dilleri ailesinin Altay dilleri ailesiyle akrabalığı var mıdır?” adlı makalesinde saptadığı bazı benzerlikleri sunmuştur. Nitekim son bilimsel araştırmalar Maya dilinin de dahil olduğu Amerindiyen dil ailesinin yaklaşık 16.000 yıl öncesine dek Sibirya’da yaşayanların diliyle ortak bir kökene sahip olduğu yönündedir.


Maya yazısı hakkında bilgi
Maya dilleri ağacı


Maya Yazısı
Bulgular M.Ö. 3. ve 4.yy.’larda bile Mayalar’ın yazı sistemini kullandıklarını göstermektedir. Maya yazısından önce de Orta-Amerika’da çeşitli yazı sistemlerinin kullanıldıkları (Zapotek yazısı Olmek yazısı vs.) bilinmektedir. Bunlardan biri Olmec ile Maya yazısı arasında bir "geçiş yazısı" denilebilecek Epi-Olmec yazısıdır. Bununla birlikte 5 Ocak 2006’da National Geographic tarafından yayımlanan Maya yazısı inceleme sonuçları Maya yazı sisteminin hemen hemen en eski Orta Amerika yazı sistemleri kadar eski olduğunu göstermektedir. Kısa kısa da olsa çoğu anıtlar tabletler steller (dikiltaşlar ve tahta levhalar) ve çömlekçilik ürünleri üzerine yazılmış olmak üzere günümüzde yaklaşık 10.000 Maya yazıtının ya da metninin varlığı bilinmektedir. Bunlardan başka Mayalar’ın özellikle çeşitli incir ağacı türlerinin ağaç kabuklarından elde ettikleri kâğıtlara kaydettikleri boyalı metinler mevcuttur. Maya yazı sisteminin çözülmesi uzun ve zahmetli bir inceleme sürecinden sonra mümkün olmuştur. İlk kısmi çözümler 19.yy.’ın sonunda başlamışsa da yazının çözülmesi konusunda esas önemli gelişmeler 1960’lı ve 1970’li yıllarda olmuştur ve günümüzde Maya metinleri tümüyle olmasa da yeterince okunabilmektedir. Maya dilinin çözülmesi konusunda emek harcamış isimlerden bazıları Constantin Rafines Yuri Knorozov Ramón Arzápalo Marin’dir.
Palenque'de bulunan Maya glifleri
Maya yazısı hakkında bilgi

Ne yazık ki İspanyol papazlar işgalden kısa süre sonra ele geçirdikleri tüm Maya kitaplarını yakıp yok etmişlerdir. Arkeolojik sit alanlarındaki taş yazıtların tabletlerin yanısıra günümüze ancak üç Maya elyazması ve birkaç sayfadan ibaret bir metin kalmıştır.
Maya kazılarında sık sık alçıdan yapılma dikdörtgen tabletler keşfedilmektedir fakat üzerlerinde organik izler kalmadığından yaşlarının saptanması konusunda ancak varsayımlarda bulunulmaktadır. Son incelemeler Mayalar’ın yazı sisteminde aynı sözcüğün yazımında hem alfabetik sistemin hem de ideografik sistemin bir arada kullanıldığını göstermiştir. Maya dillerinin yazımında karmaşık alfabetik olmayan bir yazı sistemi kullanılmıştır. Bu kısmen logografik kısmen de hecesel seslere dayalı bir karışımdan oluşan yazı sistemidir; bir başka deyişle eski Mısır yazısında ve Çince'nin Çin yazısı ve Japonca’nın kanji yazısında da olduğu gibi kelime ve fikirleri belirten ideogramların yanısıra ayrıca sesleri belirten fonetik sembollerin de kullanıldığı bir karışımdan oluşmuştur.
Alfabeleri olmayan Mayalar’ın kullandıkları fonetik sistem rébus (karışık olarak verilmiş harfleri veya işaretleri belli bir sıralamayla bir araya getirerek bir sözcük veya cümle oluşturma) türünde bir bulmaca çözme oyununa benzetilebilir. Her glif birbirini tamamlayan iki ayrı biçim içerir. Biri temsili biçimdir ötekisi ideogram olan sembolik biçimdir ki bu ikincisi genellikle stilize halde olur. Gliflerin çoğu birkaç öğenin birleşimi olarak karşımıza çıkar ki temel öğe sıfatzarf edat vb. gibi takılar ekler alır.
Dolayısıyla Maya yazısının çözülmesi son derece zordur. Çözülen gliflerin ifade ettikleri cümleler de kimi zaman yoruma muhtaçtır. Bununla birlikte yaklaşık 800 glifin (bir işaretin grafik temsili karakter hiyeroglifik yazıyı oluşturan parçalar) ya da işaretin kullanıldığı Maya yazısının günümüzde yaklaşık % 80'i çözülebilmiştir. Glifler hece birleşimlerini (sözcük) ifade ederler.
Palenque'de kullanılan gliflerden detay
Maya yazısı hakkında bilgi

Maya hiyeroglifleri ya anıtlar ve mimari eserlerde genellikle taş veya tahta üzerine işlenmiş ya da kâğıt alçı duvarlar ve seramik objeler üzerine resmedilmişlerdir. Bitkilerden elde edilmiş kâğıt genellikle 20 cm. eninde birkaç metre uzunluğunda olurdu ve yazıldıktan sonra akordeon gibi katlanırdı. Maya ülkesinin Aztek dilindeki adında ("al ve karanın ülkesi") bulunan renkler gibi kırmızı ve kara renkli mürekkepler kullanmışlardır. Bu yazı göründüğü kadarıyla çoğu zaman dini amaçlarla uygulanıyordu. Yazıcılar toplum içinde önemli bir konuma sahipti.
Maya dillerindeki sözcükler Latin alfabesiyle yazıldıklarında kimi zaman yazıldığı gibi okunmamaktadır. Örneğin Chichimec adı Çiçimek olarak Kukul-cán ya da Kukulkán adı Kukuul kaan olarak Chilam Balam adı Çilam Balam olarak Yucatan ise Yukatan olarak okunur. Maya sözcüklerinde; İngilizce İspanyolca veya diğer Latin alfabeli dillerden biriyle yazıldığında kaleme alındığı alfabeye bağlı olarak çoğu zaman “ ch” harfleri Türkçe'deki “ç” sesiyle “c” harfi Türkçe’deki “k” sesiyle “J” harfi genellikle Türkçe'deki “h” ve nadiren “ks” sesiyle “tz” harfleri Türkçe'deki “ts” sesleriyle “nh” harfleri Türkçe'deki “n” sesiyle“x” harfi genellikle Türkçe'deki “ş” sesiyle sözcüğün ortasında yer aldığında bazen Türkçedeki “h” gibi okunmaktadır. Özellikle İspanyol işgali sırasında Maya sözcüklerinin İspanyolca'ya uyarlanarak yazılmış olduğu görülmektedir; İspanyolca'da birkaç istisna dışında "h" harfi okunmaz yani hiçbir sese karşılık gelmez.

Fonetik
Maya hiyerogliflerinin okunuş sırası

Maya yazısı hakkında bilgi

İspanyol işgalinin olduğu 16.yy.'dan itibaren Maya dillerinin fonetik yazımı için bir sürü sistem geliştirilmiştir. Fakat bu sistemlerdeki sorun tekbimli olmayışlarıydı. Son yıllarda Mayalar'ın torunlarının kendileri de Latin alfabesi kullanarak bir fonetik sistem geliştirdiler. Maya uzmanlarınca gitgide kullanılmaya başlanan bu sistem sonunda1989'da Guatemala Kültür ve Spor bakanı tarafından da kabul edilmiş ve bakan bu sistemi esas alan Margarita López R**uec'in "Guatemala'nın Maya dillerini yazmak için alfabeler" adlı kitabını yayımlayarak bunu resmi bir referans belgesi olarak kabul ettiğini göstermiştir. Bu sistemdeki özelliklerden bazıları şunlardır:

  • Bir sessiz harfin arkasındaki apostrof (') o harfin gırtlaktan telaffuz edileceğini gösterir.
  • [u] harfi Türkçe'deki [u] gibi okunur.
  • [x] harfi Türkçe'deki [ş] gibi okunur.
  • [ch] harfi Türkçe'deki [ç] gibi okunur.
  • [J] harfi Türkçe'deki [h] gibi okunur.
  • Tek sesli kısa olarak okunur aynı sesli iki kez yazıldığında o sesli uzun olarak okunur.

Maya dillerinin fonemleri için ortografi tablosu
Maya yazısı hakkında bilgi

Benzerlikler
Ünlü araştırmacı Augustus Le Plongeon "Mısırlılar'ın Kökeni" (Ege **** Yayınları'ndan Türkçesi çıkmıştır) adlı kitabında Maya dili ile eski Mısır dilindeki 150 sözcüğün benzerlik gösterdiğini açıklamıştır. Bunlardan altısı şunlardır:
Maya yazısı hakkında bilgi
Öte yandan M.K.Atatürk’ün görevlendirdiği Tahsin Mayatepek de Maya dili Türkçe arasında çok sayıda sözcüğün benzeştiğini bildirmiştir.Bunlardan bazıları Türkçe'deki ata sözcüğü tepe sözcüğü (Maya dilinde tepek) ve tükürük (Maya dilinde tokuruk) sözcüğüdür. Proto-Türk araştırmacıları da Proto-Türkler'in damga (tamga) yazısındaki işaretler ile Maya hiyerogliflerindeki işaretler arasında benzerlikler saptamışlardır.
Doç. Dr. Haluk Berkmen'in saptadığı Maya dillerindeki ve Türkçe'deki bazı benzer sözcükler
Maya yazısı hakkında bilgi

Atatürk'ün de okuduğu Maya Dili ile ilgili kitaplar
M. Brasseur de Bourbourg Dictionnair Gramaire et Chrestomathie de la Langue Maya - Étude sur le système graphique des indigènes du Yugatan (Mexique) M DCCC LXXII (1872) Paris.


ebush isimli Üye şimdilik offline konumundadır  





Hızlı Cevap

Doğrulama Sorusu
Mesajınız:
Yazı şeklini sil
Kalın
Eğik yazı
Altı çizik

Grafik ekle
Alıntı yap [QUOTE]
 
Alanı Küçült
Alanı Büyült

Seçenekler
Stil


Maya yazısı hakkında bilgi

Maya yazısı hakkında bilgi konusu, GENEL KÜLTÜR / Eğitim ve Öğretim forumunda tartışılıyor.


Konu etiketleri: maya alfabesi hakinda bilgiler,

Benzer Konular

Konu Konuyu Başlatan Forum Cevap Son Mesaj
Lidyalılar hakkında bilgi-Lidyalılar parayı nasıl buldu?-Lidya devleti hakkında bilgi ebush Eğitim ve Öğretim 1 13-02-2017 07:12
Çivi Yazısı Nedir?Çivi Yazısı Hakkında Genel Bilgiler elif Türkçe ve Edebiyat 2 06-12-2015 06:45
Maya Mantarının Özellikleri Nelerdir?- Maya Mantarının Hakkında elif Soru Cevap 4 23-04-2015 07:39
Çivi yazısı hakkında detaylı bilgi ebush Eğitim ve Öğretim 0 18-04-2013 12:55
Gezi Yazısı Nedir?-Gezi Yazısı Hakkında elif Türkçe ve Edebiyat 0 25-06-2009 02:57

Üye olmadan soru sorabilirsiniz!

Bütün Zaman Ayarları WEZ +4 olarak düzenlenmiştir. Saat şuan 12:05 .


Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.
SEO by vBSEO 3.5.2 ©2010, Crawlability, Inc.
Web Stats