bakimliyiz
Sponsor Reklamlar
Geri git   Bakimliyiz.Com > GENEL KÜLTÜR > Eğitim ve Öğretim > İlköğretim

Kadın Portalı Kayıt Ol İletişim Forumları Okundu Kabul Et
Alt 10-06-2011, 05:11   #1 (permalink)
 
elif - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Standart Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir


Eylemler (Fiiller) : İş oluş hareket durum ve kılış bildiren; zaman ve kişi eklerine göre çekimlenebilen; zaman ve kişi ekleriyle çekimlenmesi halinde cümle içinde yüklem görevi üstlenen sözcüklere eylem (fiil) denir.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
bak- sus- büyü- ağla- koş-

Gel-di-m kopar-ı-yor-uz

Gel (eylem kökü) kopar (eylem gövdesi)

-di (zaman eki) -yor (zaman eki)

-m (1. Tekil kişi eki) -uz (1. Çoğul kişi eki)

Eylemler varlıkların yaptıkları hareketlerin niteliklerine ve özelliklerine göre şu gruplara ayrılarak incelenir :

İş ve Kılış Eylemleri : Öznenin kendi iradesiyle bir nesne üzerinde gerçekleşen ve bu eylemden nesnenin etkilendiği tüm eylemler iş-kılış anlamlıdır.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Kadın gömleği ütüledi.

Açmak yıkamak kesmek

Oluş Eylemleri : Gerçekleşmeleri özneye bağlı olmayan doğal bir değişim içinde kendi kendine olan nesne almayan tüm eylemler oluş anlamlıdır. Örnek : Adam iyice yaşlanmıştı.

Paslanmak büyümek çürümek

Hareket Eylemleri : Belli bir enerjinin öznenin hareketlenmesine ya da yer değiştirmesine yönelik olarak harcandığı ve nesne almayan tüm eylemler hareket anlamlıdır.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Bugün parkta uzun uzun yürüdüm.

Yüzmek gitmek kaçmak

Durum Eylemleri : Öznenin kendi sitemiyle gerçekleştirdiği daha çok içinde bulunduğu durumu gösteren ve bir durağanlık bildiren tüm eylemler durum anlamlıdır. Durum eylemleri de nesne almaz.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Burada biraz dinleniyorum.

Yatmak ağlamak üzülmek

İş-kılış eylemleri nesne aldığı için bu eylemler geçişlidir. Oluş durum ve hareket eylemleri genellikle nesne almazlar. Bu nedenle geçişsizdir.

Eylemlerin bir bölümünün iş-kılış oluş ve durum bildirmesi cümledeki kullanımına bağlıdır.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Çocuk kapıyı açtı. (iş-kılış)

Bütün çiçekler açtı. (oluş)

Eylemlerde Zaman : Eylemin içinden geçtiği geçmekte olduğu ya da geçeceği süre “zaman” olarak adlandırılır. Zaman kavramı kişi kavramıyla birlikte eylemi adlandıran ve biçimlendiren temel öğedir.

Geçmiş Zaman : Eylemin sözden önce gerçekleştiğini gösteren zamandır.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Git-ti git-miş önce eylem sonra anlatış

Şimdiki Zaman : Eylemle anlatışın aynı anda gerçekleştiğini gösteren zamandır.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir bak-ı-yor gel-i-yor eylemle anlatış aynı anda gerçekleşir.

Gelecek Zaman : Önce anlatışın sonra eylemin gerçekleşeceğini gösteren zamandır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedirbak-acak anlat-acak önce söz sonra eylem

Geniş Zaman : Eylemin sürekli ya da genellikle yapıldığını gösteren zamandır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedirokur-r çalış-ır sürekli ya da genellikle yapılır.

Eylemlerde Kişi : Eylemin kim tarafından yapıldığını kiminle ilgili olduğunu gösteren kavrama kişi (şahıs) denir. Kişi kavramı eylem kök ve gövdelerinde kip eklerinden sonra eklenir. Eylemlerde üç temel kişi vardır. Bunlar tekil ve çoğul olarak kullanılabilir.

KİŞİ
TEKİL
ÇOĞUL
AÇIKLAMA
ÖRNEK

I.
Ben
Biz
Sözü Söyleyen
Okudum

Okuyoruz

II.
Sen
Siz
Sözü Dinleyen
Gelirsin

1 Gelirsiniz

III.
O
Onlar
Hakkında Konuşulan
2 Biliyor

Biliyorlar


Üçüncü tekil kişi eki yoktur. Üçüncü tekil kişinin anlatımında eyleme yalnızca kip eki getirilir. (bit-ti git-miş otur-u-yor)

Eylemlere gelen kip eklerine göre kişi ekleri de farklılaşabilir.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Yap-ı-yor-uz (I. Çoğul kişi eki)

Bekle-di-k (I. Çoğul kişi eki)

Eylem Adları : Dış dünyadaki her varlığın ve her kavramın bir adı olduğu gibi eylemlerin de bir adı vardır. Eylem kök ve gövdelerine getirilen “-mak (-mek) -ma (-me) -ış (-iş)” ekleri geldikleri eyleme ad verip eylem adı oluştururlar. Eylem adı durumundaki bu sözcüklere ad eylem (mastar) adı verilir.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Buradan gitmek istiyor.

Bu saatte gitmeye kalkma.

Oraya gidişimiz zor oldu.

Eylemlerde Kip : Eylemlerin iş-kılış hareket ve durumu anlatabilmek için haber ve dilek kipleriyle birlikte kişi ekleriyle çekimlenmesine kip denir.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Otur - eylem kökü

Otur-acak-sın çekimli eylem

Otur-sa-n çekimli eylem

Çekimli eylemler dört biçimde kullanılabilir:

Olumlu biçim çalıştım

Olumsuz biçim çalışmadım

Soru biçimi çalıştım mı?

Olumsuz soru biçimi çalışmadım mı?

Haber (Bildirme) Kipleri :

a) Görülen (di’li) Geçmiş Zaman : Eylem kök ya da gövdelerine “-dı -di -du -dü -tı -ti -tu -tü) eklerinden biri getirilerek yapılır.

Anlamı : Geçmişte yapılan bitmiş eylemleri kesinliğe bağlayarak anlatır. Görülen geçmiş zamanda aşağıdaki anlam özellikleri görülür :

Görülen ve yaşanan bir olayın anlatımında bu kip kullanılır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Öğrenciler son sınavlarına geçen hafta girdiler.

Çocukluğumda ciddi bir hastalık geçirdim.

Kesinliği tarihi belgelere dayanan olayların anlatımında da bu kip kullanılır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Osmanlı Devleti 1299’da kuruldu.

Fatih bütün askeri dehasını kullanarak İstanbul’u fethetti.

Di’li geçmiş zamanın kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ
TEKİL
ÇOĞUL

I.
Baktım
Baktık

II.
Baktın
Baktınız

III.
Baktı
Baktılar


b) Duyulan (Miş’li) Geçmiş Zaman) : Eylem kök ya da gövdelerine “-mış -miş -muş -müş” eklerinden biri getirilerek yapılır.

Anlamı :

Geçmişte yapılan bir eylemi kesinliğe bağlamadan anlatır. Örnek :

O yıllarda ülkemizde büyük ekonomik sıkıntılar yaşanmış.

Gençlik yıllarında bütün Avrupa ülkelerini gezmiş.

Kısa bir geçmiş zaman diliminde de olsa başkasından duyulan eylemlerin anlatımında kullanılır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Geçen gün en yakın arkadaşıyla kavga etmiş.

Erdal dün sinemaya gitmiş ama filmi beğenmemiş.

Farkında olunmayan bir eylemin anlatımında kullanılır.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Öyle bir dalmışız ki sabah olmuş.

Bir de ne göreyim herkes gitmiş.

Gerçekleşen bir eyleme tanık olma durumlarında da kullanılabilir.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Eline sağlık çayda çay olmuş.

Kısa sürede iyice yıpranmışsın.

“-dır -dir” ek eylemleriyle kullanıldığında kesinlik ya da olasılık anlamı kazanır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Gönderdiğin mektubu dün almıştır. (Olasılık)

Özür dilerim kayıtlarımız kapanmıştır. (kesinlik)

Miş’li geçmiş zamanın kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ
TEKİL
ÇOĞUL

I.
Okumuşum
Okumuşuz

II.
Okumuşsun
Okumuşsunuz

III.
Okumuş
Okumuşlar


c) Şimdi Zaman : Eylem kök ya da gövdelerine “-yor” ekinin getirilmesiyle yapılır.

Anlamı :

İçinde bulunduğumuz zaman dilimi içinde başlamış; ama henüz bitmemiş sürmekte olan bir eylemin anlatımında kullanılır.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Çocuk bütün dikkatiyle ders dinliyor.

Ayşe’ye geçen gün gördüğümüz kazayı anlatıyordum.

“-dır -dir” ek-eylemiyle kullanıldığında olasılık anlamı kazanır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Bu saatte evde uyuyordur.

Şimdiki zamanın kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ
TEKİL
ÇOĞUL

I.
Açıyorum
Açıyoruz

II.
Açıyorsun
Açıyorsunuz

III.
Açıyor
Açıyorlar


d) Gelecek Zaman : Eylem kök ya da gövdelerine “-acak -ecek” eki getirilerek yapılır.

Anlamı :

Henüz yapılmamış içine girilecek bir zaman dilimi içinde yapılacak olan bir eylemin anlatımında kullanılır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Yarın akşam İstanbul’a gideceğiz.

Akşama misafir gelecek.

“-dır -dir” ek eylemiyle kullanılırsa kesinlik anlamı kazanır.

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Bu sorun en geç yarın halledilecektir.

Gelecek zamanın kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ
TEKİL
ÇOĞUL

I.
Açacağım
Açacağız

II.
Açacaksın
Açacaksınız

III.
Açacak
Açacaklar


e) Geniş Zaman : Eylem kök ya da gövdelerine “-r (-ır -ir -ur -ür -ar -er)” eklerinin getirilmesiyle yapılır.

Anlamı :

Genel doğruları göstermede kullanılır. Örnek : Su testisi su yolunda kırılır.

Her canlı doğar yaşar ölür.

Sürekli ya da genellikle yapılan eylemlerin anlatımında kullanılır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Geniş zamanın kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ
TEKİL
ÇOĞUL
TEKİL
ÇOĞUL

I.
Açarım
Açmam
Açarız
Açmayız

II.
Açarsın
Açmazsın
Açarsınız
Açmazsınız

III.
Açar
Açmaz
Açarlar
Açmazlar

“-r” eki yalnızca olumlu çekimlerde kullanılır. Olumsuz çekimlerde bu kipin olumsuzu “-ma-z -me-z” ekiyle yapılır.

Dilek Kipleri :

a) İstek Kipi : Eylem kök ya da gövdelerine “-a -e” eki getirilerek yapılır.

Anlamı :

Getirildiği eyleme istek anlamı verir. İsteğin yanı sıra öğüt ve gereklilik anlamı verir.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Akşama ben de size geleyim.

Kimsesizlere yardım edelim. (Öğüt)

Derslerimize düzenli çalışalım. (Gereklilik)

İstek kipinin kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ
TEKİL
ÇOĞUL

I.
Alayım
Alalım

II.
Alasın
Alasınız

III.
Ala
Alalar


b) Dilek – Şart Kipi : Eylem tabanlarına “-sa -se” ekinin getirilmesiyle yapılır.

Anlamı :

Eyleme dilek anlamı verir.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Ben de seninle gelsem.

Tiyatroya değil de sinemaya gitsek.

Koşul anlamıyla kullanılır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Bu işi başarırsa güvenimi kazanır.

Giderse bir daha dönmez.

Dilek-şart kipinin kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ
TEKİL
ÇOĞUL

I.
Gitsem
Gitsek

II.
Gitsen
Gitseniz

III.
Gitse
Gitseler


Uyarı : Dilek kipleri herhangi bir zaman kavramını taşımadığı için bunlarla yapılan bileşik zamanlı eylemler gerçekte ya tek zaman anlamı taşırlar ya da hiç zaman anlamı taşımazlar.

c) Gereklilik Kipi : Eylem kök ya da gövdelerine “-malı -meli” ekinin getirilmesiyle yapılır.

Anlamı : Eylemin yapılması olması gerektiğini bildirir. Bu anlam “gerek lazım icap etmek” sözcükleriyle de sağlanır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Onunla hemen konuşmalıyım.

Bu işi yarına bitirmeliyiz.

Gereklilik kipinin kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ
TEKİL
ÇOĞUL

I.
Bilmeliyim
Bilmeliyiz

II.
Bilmelisin
Bilmelisiniz

III.
Bilmeli
Bilmeliler


d) Emir (Buyurma) Kipi : Emir kipinin eki yoktur. Bu nedenle I. ve çoğul kişilerde emir kipinin çekimi olmaz. Çünkü kişiler kendi kendilerine emredemezler. Emir kipine II. Tekil kişi dışında kişi ekleri getirilebilir.

Anlamı :

Eylemin yapılmasını emir biçiminde belirtir.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Derslerini bitirir bitirmez yat. (Olumlu emir)

Eve zamanında gelin. (Olumlu emir)

Dışarı çıkmayın. (Olumsuz emir)

Bazen dilek anlamıyla kullanılır.
Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir
Tanrım bana yardım et.

Dünyada hiç aç insan olmasın.

Emir kipinin kişilere göre çekimi şöyledir :

KİŞİ
TEKİL
ÇOĞUL

I.
-
-

II.
Gel
Gelin

III.
Gelsin
Gelsinler


UYARI : Haber (bildirme) kiplerinde belli bir zaman kavramı varken dilek kipleri zaman bildirmez.

Eylemlerde Bileşik Zamanlılık : Bileşik zaman basit zamanlı bir eyleme hikaye rivayet ve koşul eklerinin getirilmesiyle yapılır. Kısaca bileşik zamanlı bir eylem üç değişik şekilde kurulur :

Eylem tabanı + Zaman eki + idi = Hikaye bileşik zamanlı eylem

Eylem tabanı + Zaman eki + imiş = Rivayet bileşik zamanlı eylem


Eylem tabanı + Zaman eki + ise = Koşul bileşik zamanlı eylem





elif isimli Üye şimdilik offline konumundadır  





Hızlı Cevap

Doğrulama Sorusu
Mesajınız:
Yazı şeklini sil
Kalın
Eğik yazı
Altı çizik

Grafik ekle
Alıntı yap [QUOTE]
 
Alanı Küçült
Alanı Büyült

Seçenekler
Stil


Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir

Eylemlerde Kip ve Kişi konuları Nedir konusu, Eğitim ve Öğretim / İlköğretim forumunda tartışılıyor.



Benzer Konular

Konu Konuyu Başlatan Forum Cevap Son Mesaj
Mf3 Konuları elif LYS - YGS 1 13-11-2011 03:01
lys 1 geometri konuları elif LYS - YGS 0 10-06-2011 12:29
Ts1 Konuları elif LYS - YGS 0 09-06-2011 06:13
Kişiler Hukuku (Gerçek Kişi, Tüzel Kişi) elif Kadın ve Hukuk 0 08-03-2011 04:46
Yetki Devri Nedir? - Yetki Devrinin Konuları Nelerdir? elif Kadın ve Hukuk 0 07-03-2011 04:13

Üye olmadan soru sorabilirsiniz!

Bütün Zaman Ayarları WEZ +4 olarak düzenlenmiştir. Saat şuan 11:14 .


Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.
SEO by vBSEO 3.5.2 ©2010, Crawlability, Inc.
Web Stats