bakimliyiz
Sponsor Reklamlar
Geri git   Bakimliyiz.Com > GENEL KÜLTÜR > Kadın ve Hukuk

Kadın Portalı Kayıt Ol İletişim Forumları Okundu Kabul Et
Alt 11-03-2011, 05:06   #1 (permalink)
 
elif - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Standart Türkiye Anayasalarının Kronolojik Sıralaması

Türkiye Anayasalarının Kronolojik Sıralaması
Anayasa bir devletin temel kurumlarının nasıl işleyeceğini belirleyen yazılı belgelerdir. Anayasa denilen bu belgeyle ayrıca kişilerin temel hak ve özgürlükleri güvence altına alınmıştır.

Kurtuluş Savaşı sırasında 20 Ocak 1921'de Teşkilat-ı Esasiye Kanunu adıyla yeni bir anayasa kabul edildi. Bu anayasada egemenliğin kayıtsız şartsız milletin olduğu belirtiyordu. Yasama yetkisi de Büyük Millet Meclisi’ne bırakılmıştı. Cumhuriyet’in ilanından sonra daha kapsamlı bir anayasaya gereksinim duyuldu. 20 Nisan 1924'te bu amaçla gene Teşkilat-ı Esasiye Kanunu adını taşıyan yeni bir anayasa hazırlandı. 1924 Anayasası’yla yasama ve yürütme yetkileri Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne bırakıldı. Meclis yasama yetkisini kendisi yürütme yetkisini de cumhurbaşkanı ve bakanlar kurulu eliyle kullanıyordu. Cumhurbaşkanının onayıyla göreve başlayan bakanlar kurulu meclise karşı sorumlu sayılmıştı. Kurtuluş Savaşı döneminden başlayarak anayasa sözcüğü karşılığında teşkilat-ı esasiye kanunu kullanıldı. Anayasa sözcüğü ise 1960'tan sonra hukuk sisteminde kullanılmaya başladı.


27 Mayıs 1960’taki askeri darbeden sonra yeni bir anayasa hazırlandı. 1961 Anayasası olarak bilinen bu anayasa halkoylamasıyla yürürlüğe girdi. Bu anayasada egemenliğin ulusa ait olduğu ve ancak yetkili organlarca kullanılabileceği ilkesi benimsendi. Türkiye Cumhuriyeti insan haklarına dayalı milli demokratik ve laik bir sosyal hukuk devleti olarak tanımlandı. Bu anayasayla iki meclisli bir parlamento öngörülmüştü: Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosu. Bütün üyelerinin seçimle belirlendiği Millet Meclisi Cumhuriyet Senatosu'ndan daha fazla yetkilerle donatılmıştı. Bu anayasayla yargı organlarının bağımsızlığı kişi hak ve özgürlükleri ile sosyal hakları güvence altına alındı. Anayasa Mahkemesi Danıştay Yüksek Hakimler Kurulu gibi yeni kurumlar oluşturuldu.


12 Eylül 1980'deki askeri darbeden sonra Milli Güvenlik Konseyi ile Danışma Meclisi (Kurucu Meclis) yeni bir anayasa hazırladı. Bu anayasa 7 Kasım 1982'de yapılan halkoylamasıyla kabul edilerek yürürlüğe girdi. 1982 Anayasası bazı hak ve özgürlüklere önemli sınırlamalar getirmiş Anayasa Mahkemesi'nin ve Danıştay'ın denetim yetkilerini azaltmıştır. Son yıllarda özellikle Avrupa Birliği’ne üyelik sürecinin bir gereği olarak 1982 Anayasası’nda hak ve özgürlükleri genişletici bir dizi değişiklik gerçekleştirilmiştir.


1982 ile 1961 anayasaları arasında temel bir bakış açısı farkı olduğu şüphe gotürmez bir gerçektir. 61 anayasasında Milli Birlik Komitesi'nin daha geri planda olduğu ve aslında anayasa üzerinde söz hakkının Temsilciler Meclisi'nde olduğu bir sistem izlemiş bunun sonucunda da bu güne kadar Türkiye için çıkarılmış en özgürlükçü anayasa oluşmuştur.


Fakat 1982 MGK ile durum tersine dönmüştür. Bunun en temel nedeni meclislerin çalışamaması olarak daha güzel bir söylemle 61 anayasının getirdiği ince eleyen sık dokuyan sistemin tıkanması olarak gösterilebilir. Yürütmenin üzerinde büyük bir güç haline gelmiş olan yargı organları onun her işine müdehale edebiliyor bu sırada meclis kısır döngüler arasında dönüp dolaşıyordu. Askerler bu durumda bir "Danışma Meclisi" kurmuş fakat bu meclisin sesi cılız olmaktan öteye gidememiştir.


2001 değişikleri ile anayasaya yeni açılımlar getirilmesine rağmen bazı alanlarda hala çok büyük boşlukların olduğu görülmekte ve bazı maddelerin doktrinde açıklanması büyük teknik sorunlar ortaya koymaktadır.



Kronolojik Sıra Ile Anayasalarımız

Senedi İttifak
Bu açıdan bakıldığında Osmanlı tarihinde rastlıyacağımız ilk belge Senedi İttifak'tır: Senedi ittifak Padişah II. Mahmut'la Anadolu va Rumeli ayanı arasında imzalanmış bir pakttır. Osmanlı tarihinde ilk kez; bu belgeyle bir padişah devletin bozuk durumunu düzeltmek üzere taşra teşkilatındân yardım istemektedir. Taşra teşkilatının yani Anadolu ve Rumeli Beylerinin sağlıyacağı bu yardım tek taraflı değildir. Bunâ karşılık Padişah da vatandaşlarına bir takım taahhütlerde bulunmakta mükellefiyet altına girmektedir. Yani Padişah artık eskiden olduğu gibi dilediği şekilde hareket hakkına sahıip değildir. İki tarafşı bu anlaşmayla Padişahın hakları az da olsa daraltılmıştır. Bu suretle ilk defa mutlak iktidar sınırlı bir iktidara dönüşmeye başlamıştır.

Tanzimat Fermanı
Yine Anayasa hareketleri açısından Osmanlı döneminin ikinci önemli belgesi 1839 tarihli Tanzimat Fermanı vaya diğer adıyla Gülhane Hattı hümayunu'dur. Bu da tabii ki bir Anayasa değildir. Fakat anayasal gelişmeler içerisinde önemli bir yeri olan bir belgedir. Gülhane'de yabancı devlet temsilcileri önünde okunan bu fermanla Osmanlı vatandaşlarına can ve mal güvenliği konusunda güvenceler verilmekte; askerlik ve vergi konularının daha adil bir şekilde düzenlenmesi öngörülmektedir.

Bütün bunları gerçekleştirmek için Meclisi Ahkamı Adliye isimli bir kurulun oluşturulması da Tanzimat Fermanı'nda karar altına alınmıştır. Padişah Fermanın sonunda; yeni çıkacak kanunlara uyacağını belirtmiş bunlara aykırı hareket etmeyeceğine Allah üzerine yemin etmiştir.


Senedi İttifak'ın Padişah'la Ayan arasında imzalanan iki taraflı bir pakt olmasına Karşılık Tanzimat Fermanı Padişah'ın tek taraflı iradesiyle tebaasına tanıdığı hakları ihtiva eden bir belgedir. Burada Padişah bir çeşit ''auto-limitation'' yoluyla kendi haklarını kendisi sınırlandırmaktadır.


Diğer Fermanlar


Tanzimat Fermanı'ndan sonra iki ferman daha çıkarılmıştır. Bunlardan birincisi Padişah Abdülmecit'in Babıali'de okuduğu 1845 tarihli Hattı Hümayun'dur. Daha önce vaad edilen kanunların çıkarılmadığını vurgulayan bu fermanda Padişah gerekli düzenlemelerin yapılması için direktifler vermektedir.


Bunu takiben 1856'da çıkarılan Istahat Fermanı da yine bir takım yasal düzenlemelerle imparotorluğun sorunlarına çözüm arayan önemli bir belgedir.


Anayasaların hazırlanış şekillerinden biri olan ve ''ferman usulü'' denen bu yöntemle hazırlanan bütün bu fermanlar Türkiye'nin anayasal gelişmesi içerisinde birer nirengi noktasıdır.


1876 Kanuni Esasi'si
Osmanlı-Türk tarihinin ilk Anayasası 1876 tarihli Kanunu Esasi'dir. Bu Anayasa dinci monarşik bir devlet şekli kabul etmektedir. Padişahın o zamana kadar fermanlarla sınırlanmış da olsa tek başına kullandığı otorite bundan böyle Padişahla meclis arasında taksim edilmektedir.

Bu Anayasa ile yasama yetkisi Meclisi Umumi adı verilen ve Heyeti Ayan ile heyeti Mebusan adlarında iki meclisten oluşan bir organa verilmiştir. Yani 1961 Anayasası'nda olduğu gibi iki meclis sistemi kabul edilmiştir.


Ayan Meclisi İngiltere'nin Lordlar Kamarası'na benzetilerek üyelerinin kaydı hayat şartıyla Padişah tarafından doğrudan doğruya atanması esası kabul edilmiştir. Ayan azası olabilmek için 40 yaşını doldurmuş işleri ve eserleriyle memleketin güvenini kozanmış devlet işlerinde iyi hizmeti ile tanınmış olmak koşulları aranmıştır.


Mebusan Meclisi'nde müzakere ve kabul edilen kanun lâhiyaları daha sonra Ayan Meclisi'nde görüşüşür. Ayan Meclisi önüne gelen kanun tasarılarını şeriata Padişahın hak ve ayrıcalıklarına; hürriyetlere Anayasa hükümlerine devletin bütünlüğüne ülkenin iç güvenliğine genel ahlâkcı aykırı hususlar görürse bu tasarıları kesin olarak red eder veya değiştirilmek üzere Mebusan Meclisi'ne geri gönderir. Kabul ettiği kanun tasarılarını ise Padişahın tastikine sunmak üzere Sadrazam'a havale eder.


Mebusan Meclisi her elli bin erkek vatandaşa bir temsilci olmak üzere seçilecek kimselerden meydana gelir. Seçme ve seçilme hâkkı yalnız erkeklere tanınmıştır. Mebusan Meclisi üyeliği için 30 yaşın doldurulmuş olması gerekir. Seçim dönemleri 4 yıldır.


Yürütme Organı:
Bu organın başı Padişah'tır Padişah bu yetkisini bakanları vasıtasile kullanır. Bakanların göreve atamaları ve yerlerinden alınmaları tamamen Padişah'ın yetkileri içerisindedir. Padişahlık ise veraset yoluyla babadan oğula intikal eder. Padişah'ın hak ve yetkiteri son derece geniştir. Bunların arasında Meclisi Mebusan'ın feshi harp ve sulh yapma yabancı devletlerle andlaşmalar imzalama silâhlı kuvvetlere kumanda etme gibi yetkiler vardır.

Yürütme organının diğer kanadı ise Sadrazam Şeyhülislâm ve vekillerden oluşan Bakanlar Kurulu'dur. Bakanlar Kurulu Padişah taraıfından tayin edildiği gibi yine onun tarafından görevden de alınabilir.


Meclisle Bakanlar Kurulu arasında bir anlaşmazlık çıktığı taktirde Padişah Bakanlar Kurulu'nu değiştirebileceği gibi onları haklı gördüğü taktirde Meclisi de feshedebilir.


Padişah'a çok önemli bir yetki de 113. madde ile tanınmıştır. Bu maddeye göre Padişah hükûmetin güvenliğini tehdit ettikleri anlaşılan kişileri ülkenin çok uzak yerlerine sürgüne gönderme hakkına sahiptir. Nitekim Padişah bu hükme dayanarak bir çok sürgünler yapmıştır.


1876 Anayâsası 1903 ve 1914 tarihlerinde iki kez değişikliğe uğramıştır. 1909 değişikliğinde Meclis'in feshi ile ilgili 35. madde değiştirilerek Meclis'in ağırlığı artırılmış ve feshi zorlaştırılmıştır. Bunun yanı sıra Padişah'a vatandaşları sürgün etme yetkisi veren ünlü 113. madde de yürürlükten kaldırılmıştır. Böylece Padişah'ın yetkileri biraz daha daraltılırken parlemonter rejime doğru meyil de artırılmıştır.


1914 yılında Kanunu Esası iki defa daha değiştirilmiştir. 7 35 43 ve 102. moddelerle ilgili bu değişiklikler üzerinde daha fazla durmadan anayasal hayatımızın gelişme seyrini izlediğimizde Meclisi Mebusan'ın 16 Mart 1920'de İstanbul'u işgal eden İngilizler tarafından basılıp dağıtıldığını görüyoruz.


1921 Anayasası
İstanbul'un işgal edilmesi ve Meclis'in dağıtılması üzerine 23 Nisan 1920'de Büyük Millet Meclisi Ankara'da toplanmıştır. Toplanan yeni Meclis yeni bir Anayasa yapılması için çalışmalara başlamıştır. 20 Ocak 1921 tarihli bu Anayasa 24 maddelik çok kısa bir Anayasadır.

Olağanüstü durum ve şartlar içerisinde hazırlanan bu Anayasa ayrıntılı hükümlere yer vermemiştir. Hattâ hak ve hürriyetler veya yargı gücü gibi temel konular da Anayasa'da yoktur.


Yasama ve yürütme gücü şeriat hükümlerinin uygulanması kanun yapılması uluslararası andlaşmalar yapılması üyeleri iki yıl için seçilen Türkiye Büyük Mlillet Meclisi'nin yetkileri arasındadır. Meclis hükümeti sisteminin kabul edildiği Anayasa'da bütün yetkiler Meclis'e verilmiştir.


Bu Anayasa'da 1923 yılında yapılan bir değişiklikle devletin şeklinin cumhuriyet olduğuna dair bir hüküm Anayasa'ya konulmuştur. Bunun yanısıra devletin dininin İslâm dini olduğuna dair başka bir hüküm de Anayasa'da yer almaktadır. Cumhurbaşkanı Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri arasından bir seçim dönemi için seçilmektedir.


1924 Anayasası
Cumhuriyet'in ilk Anayasası 24 Nisan 1924 tarih ve 491 sayılı Teşkilatı Esasiye Kanunu'dur. Bu Anayasa o tarihten 1960 yılına kadar yürürlükte kalmış ve 27 Mayıs 1860 askerî müdahalesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.

1921 Anayasası gibi pek ayrıntılı olmıyan bu Anayasa da 105 maddeden ibarettir. Devlet şekli yine cumhuriyettir. Başlangıçta devletin dini İslâm dini olarak kabul edilmişse de 1928 yılında bu hüküm Anayasa'dan çıkarılmıştır.


Bu Anayasa da tek meclis sistemini kabul etmiştir. Türkiye Büyük Millet Meclisi adını taşıyan bu meclis 4 yılda bir şeçilir. Seçmen yaşı 22 ve seçilme yaşı 30 dur. 1934 tarihinde kadınlara da seçme hakkının tanınmasıyla seçimlerde genel oy esası kabul edilmiş oluyordu. 1935 seçimlerinde kadınlar ilk kez hem seçmiş ve hem de seçilmişlerdir.


Cumhurbaşkanı Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kendi üyeleri arasından dört yıl için seçilir. Yeniden seçilmek mümkündür. Cumhurbaşkanı Başbakanı seçer. Başbakan da Bakanları seçen Bakanlar Kurulu listesini hazırlayan Başbakan bunu Cumhurbaşkanının onayına sunar. Cumhurbaşkanı tarafından onaylanan bakanlar listesi programı ile birlikte Meclise sunulur. Meclis tarafından kabul edilen Bakanlar Kurulu kurulmuş olur ve göreve başlar.


Anayasa'nın 5. maddesine göre yasama yetkisi ve yürütme gücü Türkiye Büyük Millet Mecilsi'nde toplanır. Meclis yasama yetkisini bizzat kullanır. Yürütme yetkisini ise kendisi tarafından seçilmiş Cumhurbaşkanı ve onun tayin edeceği bir bakanlar kurulu eliyle kullanır. Meclis her zaman hükûmeti denetleyip düşürebilir. Görüldüğü gibi her iki yetki de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin elinde toplanmıştır. 1924 Anayasası güçler birliği ve vazife ayrılığı esasına dayanan bir Anayasadır. Oysa 1961 Anayasası'nın kabul ettiği sistem yumuşak bir güçler ayrılığıdır.


Anayasa'nın 5. faslı hak ve hürriyetlere ayrılmıştır. ''Türklerin Hukuku Ammesi'' başlığını taşıyan bu faslıda klâsik hak ve hürriyetlere yer verilmiştir. Bunlar 1789 İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi'nin paralelinde düşünülmüş ve konulmuş hürriyetlerdir. Haklar ve hürriyetler arasında sosyal ve ekonomik haklardan hemen hiç bahis yoktur. Yalnızca mülkiyet hakkı çalışma hakkı ve ticaret hakkına kısaca değinilmekle yetinilmiştir.


1924 Anayasası
7 defa değişikliğe uğramıştır. 1928 yılında yapılan ilk değişiklikle Anayasa'da bulunan dinî ibareler çıkarılmıştır. 1931 yılındaki değişiklik bütcenin malî yıl başlamadan en az üç ay önce Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne verilmesi zorunluluğunu getirmiştir. 1934 yılındaki üçüncü değişiklikle kadınlara seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır. 1937 yılı değişikliğiyle Cumhuriyet Halk Partisi'nin 6 ilkesi Anayasa'ya geçirilecek Anayasa hükmü şekline getirilmişir. Bunun yanı sıra her bakanlıkta bir siyasal müsteşarlık kurulmuştur. Fakat aynı yıl yapılan diğer bir değişiklikte yararları görülmeyen bu müsteşarlıklar kaldırılmıştır. 1945 te yapılan altıncı ve 1952 yılında yapılan yedinci değişiklikler Anayasa'nın diliyle ilgilidir. İlk değişiktikle Osmanlıca kelimeleri yeni Türkçe'ye çevrilen Anayasa ikinci değişiklikle yeniden eski Osmanlıca dile döndürülmüştür. Bu yedi değişikliği geçiren Anayasa 1960 yılına kadar yürürlükte kalmış 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesi sonucunda yürürlükten kalkmıştır.

1961 Anayasası
27 Mayıs 1980 da başta bulunan iktidarı bir askeri hareketle deviren subaylar grubu örgütlenerek kendilerine Millî Birlik Komitesi adını vermişlerdir. Millî Birlik Komitesi; kısa bir süre sonra bir kanun yaparak 1924 Anayasası'nın bazı hükümlerini değiştirmiş veya yürürlükten kaldırmıştır. 12 Haziran 1960 tarihli ve sayılı bu kanuna ''Geçici Anayasa'' da denilmiştir. Bu geçici Anayasa'ya göre Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne ait hak ve yetkiler bu kanundan sonra Millî Birlik Komitesi'ne geçmiştir. Millî Birlik Komitesi 27 maddelik bu kanun uyarınca bir bakanlar kurulu oluşturmuştur. Bu sıralarda yeni bir Anayasa yapılması çalışmalarına başlanmıştır.

Milli Birlik Komitesi bir takım üniversite öğretim üyelerinden bir komisyon oluşturmuş ve onu yeni Anayasa'yı hazırlamakla görevlendirmiştir. Bu komisyon bir anket hazırlıyarak çeşitli kuruluşlara gönderip yeni Anayasa hakkında görüşlerini almıştır. İstanbul Komisyonu adı verilen bu komisyonun çalışması uzayınca Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi öğretim üyeleri kendi aralarında bir Anayasa komisyonu kurarak bir Anayasa tasarısı hazırlamaya başlamışlardır. Daha önce bitirilen bu tasarı Millî Birlik Komitesi'ne sunulmuştur.


Bu sırada memleketimizde ''Kurucu Meclis'' adıyla bir meclisin kurulması ve Anayasa'yı bu meclisin hazırlaması görüşü ortaya atılmıştır. 13 Aralık 1960 tarih ve 157 sayılı yasayla Kurucu Meclis oluşturulmuştur. Bu oluşturulan Kurucu Meclis iki meclisten meydana getirilmiştir: Birincisi meclis 27 Mayıs 1960 hareketini yapan subayların oluşturduğu Milli Birlik Komitesi ikincisi ise Temsilciler Meclisi'dir.


Temsilciler Meclisi halk tarafından seçilmemiş bir takım kuruluşların içlerinden seçip gönderdikleri temsilcilerden oluşmuştur. Bu Meclis 6 Ocak1961tarihinde Ankara'da toplanarak çalışmalarına başlamıştır. Meclisin içerisinden seçilen bir Anayasa Komisyonu bir Anayasa tasarısı hazırlamış ve bu tasarı Temsilciler Meclisinde görüşülmeye başlanmıştır. Burada kabul edilen tasarı Millî Birlik Komitesi'ne gönderilmiş fakat Temsilciler Meclisi'nin kabul ettiği tasarının bir çok maddeleri Millî Birlik Komitesi tarafından reddedilerek tasarı geri yollanmıştır. Sonuçta yeniden tartışılan tasarı 4 Nisan 1961de kesin şeklini almıştır. 9 Temmuz 1961 de halk oylamasına sunulan bu tasarı oylamaya katılanların % 615 inin olumlu oylarıyla kabul edilmiştir. 20 Temmuz 1961 tarihli Resmi Gazete'de Türkiye Cumhuriyeti Anayasası adıyla yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.


elif isimli Üye şimdilik offline konumundadır  





Hızlı Cevap

Doğrulama Sorusu
Mesajınız:
Yazı şeklini sil
Kalın
Eğik yazı
Altı çizik

Grafik ekle
Alıntı yap [QUOTE]
 
Alanı Küçült
Alanı Büyült

Seçenekler
Stil


Türkiye Anayasalarının Kronolojik Sıralaması

Türkiye Anayasalarının Kronolojik Sıralaması konusu, GENEL KÜLTÜR / Kadın ve Hukuk forumunda tartışılıyor.


Konu etiketleri: insan hakları kronolojik sırası, demokrasinin kronolojik sıralaması, demokrasinin kronolojik sırası, türkiye de demokrasinin kronolojisi, insan hakları kronolojik sıralama, anayasaların sıralanışı, demokratik gelişmelerin kronolojik sırası, anayasaların sırası, anayasa kronolojisi, anayasaların kronolojik sıralaması, insan hakları ile ilgili kronolojik sıralama, anayasanın tarihçesi kronolojik sıralaması, türkiye anayasalarının kronolojik sıralaması, türkiye cumhuriyetinin anayasalarının isimlerini kronolojik olarak yazınız, anayasalarin siralanisi,

Benzer Konular

Konu Konuyu Başlatan Forum Cevap Son Mesaj
Bilim Dünyasındaki Önemli Buluşlar ve Tarihleri - Kronolojik Я Genel Kültür Paylaşımlarınız 0 17-10-2010 09:31
Türkiye su fakiri Hürriyet Sağlık Hürriyet / E - Kolay / Sabah Sağlık 0 19-06-2008 02:00
Ulu Önder Atatürk'ün Hayatı (Kronolojik) Bkmlyz Hayatı, Anıları ve Eserleri 0 17-05-2008 04:57

Üye olmadan soru sorabilirsiniz!

Bütün Zaman Ayarları WEZ +4 olarak düzenlenmiştir. Saat şuan 05:57 .


Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.
SEO by vBSEO 3.5.2 ©2010, Crawlability, Inc.
Web Stats