bakimliyiz
Sponsor Reklamlar
Geri git   Bakimliyiz.Com > GENEL KÜLTÜR > Eğitim ve Öğretim > Türkçe ve Edebiyat

Kadın Portalı Kayıt Ol İletişim Forumları Okundu Kabul Et
Alt 28-07-2013, 11:32   #1 (permalink)
 
ebush - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Standart Edebiyatta cinas nedir?

Cinas hakkında bilgi-Edebiyatta cinas nedir?




Cinas :
Yazılışları ve söylenişleri aynı anlamları ayrı olan sözcükleri bir arada kullanma sanatıdır.

Mısra sonlarında sesteş sözcüklerle yapılan uyaklara cinas sanatı denir.

*Kısmetindir gezdiren yer yer seni
Arşa çıksan da bu akıbet yer yer seni.

*Bu ne güzel bir gül
Hiç ağlama hep gül.

Yazılış ve söylenişleri -telaffuzları- aynı yada benzer fakat anlamları farklı olan iki kelimeyi şiirde bir arada kullanmak sanatıdır. Cinaslı kelimelerin bir ibârede (mırsa beyit) kullanılmasına tecnîs denir. Cinas başarılı kullanıldığı takdirde güzel bir fikir oyunudur. (Bu sanat kadîm edebiyatçılar tarafından neredeyse harfe kadar indirgenerek pek çok çeşitlere ayrılmıştır. Biz dersin çerçevesi gereği fazla detaya girmeyerek bu sanatı da ana hatları ile göreceğiz. Bu açıdan baktığımızda cinas şu gruplara ayrılır.)

A- Tam Cinas (Cinas-ı tam Tecnîs-i tam) : Cinas yapılan kelimelerin dört yönden -ki buna vücûh-ı erbaa denir- uygun aynı olması gerekir.

1- Cinası meydana getiren kelimelerin harflerinin
2- Harflerin sıralarının
3- Bu harflerin sayılarının
4- Bu harflerin ve harekelerinin aynı uygun olması gerekir.
Niçin kondun a bülbül
Kapıdaki asmaya
Be yârimden vazgeçmem
***ürseler asmaya
Görüldüğü üzere hem yazılış hem okunuş hem harf sırası hem sayı ve hem de hareke bu iki kelimede aynı.
Tam cinas; basit ve mürekkep (birleşik karışık iki yada daha çok şeyden oluşmuş) olmak üzere ikiye ayrılır.

a- Basit Cinas : Bu tür cinaslar tek bir kelime ile yapılan cinaslardır. (Yani cinası oluşturan her iki kelime de tek bir parçadan oluşur. Yoksa sadece bir kelime ile cinas olmaz- en az iki kelime lazımdır.)
Dönülmez akşamın ufkundayız vakit çok geç
Bu son fasıldır ey ömrüm nasıl geçersen geç
Yahya Kemâl
Geç : zaman bakımından
Geç : Geçmek fiilinden
Eyleme vaktini zâyî deme kış yaz oku yaz
Sünbülzâde Vehbî
Yaz : mevsim
Yaz : yazmak fiili

b- Mürekkep (Bileşik birleşik Cinas) : Cinaslı kelimelerden birisi iki kelimeden oluşmuşsa bu tür bu tür tam cinaslara mürekkep cinas denir.
Ey kimsesizler el veriniz kimsesizlere
Onlardır ancak el verecek kimse sizlere
Yahya Kemâl
Zülfü sünbül haddi gül cânâneden düştüm cüdâ
Kimse bilmez âh bir kim cânâ neden düştüm cüdâ
Bir evde dü zen olsa düzen olmaz o evde
Keçecizâde Fuat Paşa

B- Yarı Cinas (Cinâs-ı gayr-ı tam) : Cinaslı kelimeler arasında tam cinasta belirttiğimiz dört yönden (vücûh-ı erbaa) herhangi bir uygunluk yok ise (harflerin yazılışının sıralanışının okunuşunun vs. aynı olması hususu) bu durumlarda yarı cinas meydana gelir ve vücûh-ı erbaadan her birinin olmayışına göre de adlar alır gruplara ayrılır.

1- Lâhik Cinas : Cinası oluşturan kelimelerde sadece bir harf bakımından uyumsuzluk-uygunsuzluk bulunan cinas türüdür.
Sebâtı yok bu âlemin ana kim itimâd eder
Ferah gelir terah gider terah gelir ferah gider

Terah : gam keder tasa

2- Noksan Cinas (Cinâs-ı Nâkıs) :
Cinas yapılan kelimelerde harflerin sayıları bakımından uyumsuzluk var ise noksan cinas meydana gelir. Bu tür cinaslar da harfin kelimenin başında ortasında ve sonunda bulunmasına göre ayrı ayrı adlar alır. Biz genel bir iki örnek vereceğiz.
Hâkimdi yerde ufka kadar uhrevî vakar
Bir çeşme vardı her tarafından ziyâ akar
Yahya Kemâl
Âni bir üzüntüyle rüyâdan uyandım
Tekrar o alev gömleği giymiş gibi yandım
Yahya Kemâl

3- Muharref Cinas (Bozulmuş Tahrif Olunmuş) : Eski harflerde Aynı şekilde yazılan fakat okunuşu (harekelenişi) uymayan aynı olmayan kelimelerle yapılan cinas türüdür.
Vasf-ı verd-i rûyun olmuştur bana vird-i zebân (Gül yüzünü anlatmak benim dilimde dua olmuştur).

Verd : gül
Vird : dua

4- Mükerrer Cinas (Cinâs-ı Mükerrer Cinâs-ı Müzdeviç ): Tekrar edilen cinas anlamındadır. Bir kelimenin son hecelerini taşıyan başka bir kelimeyi oan cinas olacak şekilde kullanmaktır.
Vâiz nihânî çekmiş o hînâ-geri geri
Eyler gelüp dükâna büt-i berberî berî
Çıksa ne dem kabâ-yı hevâ-gün ile o mâh
Pür-nûr eder bu kubbe-i nîlüferi feri

Şeyh Gâlip

Vezin : Mefûlü/Fâilâtü/Mefâîlü/Fâilü
Hînâ-ger : şarkı söyleyen hânende sâzende
Nihânî : gizli gizlice
Dükân : dükkan
Berî : uzak
Kabâ : elbise kaftan
Hevâ-gün : hava gökyüzü renkli ; hevâ : arzu istek
Dem : zaman vakit
Fer : ışık

Örnekler

"Ey kimsesizler el veriniz kimsesizlere
Onlardır ancak el verecek kimse sizlere "

"Söylerken o sözleri kızardı
Hem hazzeder âh hem kızardı "

"Kısmetindir gezdiren yer yer seni
Arşa çıksa akıbet yer yer seni " ÖYS

"Bir güzel şûha dedim ki iki gözün sürmelidir
Dedi vallahi seni Hind'e kadar sürmelidir "

"Her nefeste işledim ben bir günâh
Bir günâh için demedim bir gün âh "

"Yanalı
Haylice vakit oldu Ben bu yerde yanalı Binme nâmert atına Ya mıhı düşer ya nalı "


ebush isimli Üye şimdilik offline konumundadır  





Hızlı Cevap

Doğrulama Sorusu
Mesajınız:
Yazı şeklini sil
Kalın
Eğik yazı
Altı çizik

Grafik ekle
Alıntı yap [QUOTE]
 
Alanı Küçült
Alanı Büyült

Seçenekler
Stil


Edebiyatta cinas nedir?

Edebiyatta cinas nedir? konusu, Eğitim ve Öğretim / Türkçe ve Edebiyat forumunda tartışılıyor.


Konu etiketleri: cinas nedir,

Benzer Konular

Konu Konuyu Başlatan Forum Cevap Son Mesaj
Yoğuşma nedir?-Kaynaşma nedir?-Buharlaşma nedir? ebush Eğitim ve Öğretim 0 15-04-2013 09:49
nokta nedir? doğru nedir? ışın nedir? doğru parçası nedir? ralim_x Soru Cevap 36 05-11-2012 10:43
Masal Nedir?,Halk Hikayesi Nedir?,Manzum Hikaye Nedir? elif Türkçe ve Edebiyat 0 09-02-2011 02:52
Cinas Nedir?-Cinas Özellikleri elif Türkçe ve Edebiyat 0 03-02-2011 05:38
Cinas Nedir?-Cinas Nasıl Yapılır? elif Türkçe ve Edebiyat 0 24-06-2009 03:56

Üye olmadan soru sorabilirsiniz!

Bütün Zaman Ayarları WEZ +4 olarak düzenlenmiştir. Saat şuan 07:47 .


Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.
SEO by vBSEO 3.5.2 ©2010, Crawlability, Inc.
Web Stats