bakimliyiz
Konu etiketleri: tasavvufi metinler, tasavvufi metinlerin özellikleri, tasavvufi metinler özellikleri, tasavvufi metinler nedir, tasavvufun özellikleri, tasavvuf metinleri, tasavvufi metinler nelerdir, tasavvufi metinlerin genel özellikleri, tasavvufun özellikleri nelerdir, öğretici metinler tasavvufi metinler, tasavvuf edebiyatının özellikleri nelerdir, tasavvuf edebiyatı nedir, tasavvufi metin nedir, tasavvufun genel özellikleri, tasavvufi metinler hakkında bilgi,
Sponsor Reklamlar
Geri git   Bakimliyiz.Com > GENEL KÜLTÜR > Eğitim ve Öğretim > Türkçe ve Edebiyat

Kadın Portalı Kayıt Ol Reklam Verin İletişim Forumları Okundu Kabul Et
Alt 04-02-2011, 02:31   #1 (permalink)
 
elif - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Standart Tasavvuf Edebiyatının Genel Özellikleri ve Nazım Türleri Nelerdir?

Tasavvuf Edebiyatının Genel Özellikleri ve Nazım Türleri Nelerdir?

Tasavvuf kelime anlamıyla "sufi olma sufiye yolunu izleme" demektir. Tasavvuf ehline mutasavvıf ya da sufi denir. Tasavvuf edebiyatı ise tasavvufla uğraşan kişilerin ortaya koyduğu ürünleri kapsayan edebiyat türüdür. Halk edebiyatının "tasavvufi halk edebiyatı" türü 12’nci yüzyılda Ahmed Yesevi ile başladı.[1] Konusu Allah'a ulaşmanın yolları ahlak ve nefsin terbiyesidir. Anadolu’nun bu alandaki ilk ve en ünlü şairi Yunus Emre’dir.

En belirgin özellikleri şunlardır:
  • Kurucusu 12. yüzyılda Doğu Türkistan'da yetişen Hoca Ahmet Yesevi'dir.
  • Tekke Edebiyatı Anadolu'ya 13. y.y.'dan itibaren gelişmiştir.
  • Bu edebiyat şairleri tarikat merkezi olan tekkelerde yetişmiştir.
  • Nazım birimi genellikle dörtlüktür.
  • Hem aruz hem hece ölçüsü kullanılmıştır.
  • Şiirlerin çoğu ezgilidir.
  • Allah insan felsefe doğruluk ibadet gibi konular işlenmiştir.
  • İlahi nefes nutuk devriye şathiye deme gibi nazım şekilleri kullanılmıştır.
  • Dili Aşık Edebiyatı'na göre ağır divan edebiyatına göre sadedir.
  • Aşık maşuk şarap saki gibi mazmunlara yer verilmiştir.


Yüzyıllara göre bu edebiyatın en önemli temsilcileri şunlardır:
  • 12.yy.: Hoca Ahmet Yesevi
  • 13.yy.: Yunus Emre Hacı Bektaş-ı Veli
  • 14.yy.: Kaygusuz Abdal
  • 15.yy.: Hacı Bayram-ı Veli Eşrefoğlu Rumi
  • 16.yy.: Pir Sultan Abdal
  • 17.yy.: Niyaz-ı Mısrî Sinân-ı Ümmî Hüdâi
  • 18.yy.: Sezai
  • 19.yy.: Kuddusi Turâbi


Tasavvufla İlgili Bazı Terimler

Vahdet-i Vücud (Varlığın Birliği): Evrende sadece Allah’ın varlığı söz konusudur. Diğer varlık zannettiğimiz bu “mutlak varlığın” Allah’ın bir parçası ve görüntüsüdürler.
Tekke: Tasavvuf ehli kişilerin tarikat mensuplarının barındıkları eğitim gördükleri yer kuruluş.
Pir: Tarikat kurucusu
Şeyh: 1.Tarikat kurucusu. 2. Tarikatta en yüksek dereceye ermiş kişi. 3. Tarikat kollarından birinin başında bulunan kimsedir.
Tarikat: Allah’a varma yolunda benzer biçimde düşünenlerin oluşturduğu topluluk.
Derviş: Bir tarikata girmiş onun kurallarına uygun yaşayan kimse.
Abdal: Gezgin derviş
Halife: Tarikat kurucusunun ya da şeyhin kendisine vekil tayin ettiği yetki verdiği kişidir.

Tasavvuf Edebiyatı Nazım Türleri Nelerdir?

Tekke şiirinde görülen ve dinsel içerikli konuları işleyen ilahi nefes deme şathiye gibi ürünler nazım biçimi değil birer nazım türüdür. Çünkü bunlar da koşma tipi nazım biçimiyle ve hece ölçüsünün genellikle 7 8 ve 11'li kalıplarıyla söylenir. Söz konusu türlerde dörtlük sayısı genellikle 3 - 7 dir. İlahi nefes ve demeler bestelenerek söylenir.


Tasavvuf Edebiyatı Nazım Türleri - İlahi nedir?

Herhangi bir tarikatın izini taşımaksızın Allah'ı öven şiirlere denir. Daima özel bir ezgi ile söylenir. Divan şiirindeki tevhit ve münacaatın halk edebiyatındaki karşılığıdır. En ünlü şairi Yunus Emre'dir. Değişik tarikatlara göre deme nefes âyin gibi adlar alır. Şekil olarak Koşma biçimindedir. Yani dörtlüklerden oluşur. Son dörtlükte şairin adı veya mahlası geçer. Genelde 7'li hece ölçüsü kullanılır. Bazı ilahilerde aruz vezni kullanılmıştır. Aruz vezninin kullanıldığı ilahiler gazel şeklindedir.

İlahi Örneği

Aşkın aldı benden beni
Bana seni gerek seni
Ben yanarım dünü günü
Bana seni gerek seni
Ne varlığa sevinirim
Ne yokluğa yerinirim
Aşkın ile avunurum
Bana seni gerek seni
Aşkın âşıklar öldürür
Aşk denizine daldırır
Tecelli ile doldurur
Bana seni gerek seni


Tasavvuf Edebiyatı Nazım Türleri - Nefes nedir?

Bektaşî şairlerinin yazdıkları tasavvufî şiirlerdir. Nefeslerde genellikle tasavvuftaki vahdet-i vücut (varlığı birliği) kavramı anlatılır. Bunun yanı sıra Hz. Muhammet ve Hz. Ali için övgüler de söylenir. Nefeslerde kalenderane ve alaycı bir üslûp göze çarpar. Edebiyatımızda Pir Sultan Abdal nefesleriyle ünlüdür.


Nefes örneği

Şu görünen yayla ne güzel yayla
Bir dem süremedim giderim böyle
Pîrim ben gidiyom sen himmet eyle
Bu yıl bu yayladan Şâh'a gidelim
Eğer ekilir de bostan olursam
Şu halkın diline destan olursam
Kara toprak senden üstün olursam
Bu yıl bu yayladan Şâh'a gidelim
Bir bölük turnaya sökün dediler
Yürekteki derdi dökün dediler
Yayladan öteki yakın dediler
Bu yıl bu yayladan Şâh'a gidelim
Pir Sultan Abdal
Yunus Emre


Tasavvuf Edebiyatı Nazım Türleri - Deme nedir?

Alevi-Bektaşi tarikatından tasavvuf şiirlerinin tarikatlarını ve hareketleriyle ilgili temaları işleyen sorunlarını konu edinen şiirlerine deme adı verilir. Genellikle 8'li hece ölçüsüyle yazılan demeler saz eşliğinde kendine özgü bir makamla söylenir.

Deme örneği

Gel benim san tanburam
Sen ne için inilersin?
İçim oyuk derdim büyük
Ben anınçün inilerim
Koluma taktılar perde
Uğrattılar bin bir derde
Kim konar kim göçer burda
Ben anınçün inilerim
Gel benim sarı tanburam
Dizler üstüne yatıram
Yine kırıldı hatıram
Ben anınçün inilerim
San tanburadır adım
Göklere ağar feryadım
Pir Sultan’ımdır üstadım
Ben anınçün inilerim

Pir Sultan Abdal



Tasavvuf Edebiyatı Nazım Türleri - Nutuk nedir?

Tekke Edebiyatı'nda pirlerin ve mürşitlerin tarikata yeni giren müridleri bilgilendirmek tarikat derecelerini ve tarikat adabını öğretmek amacıyla söylenen didaktik şiirlerdir. Bektaşilerinin aşık tarzı halk edebiyatı nazım türü olan nefese verdiği isimdir. Türün en önemli temsilcisi Kaygusuz Abdal’dır.

Nutuk örneği

Evvel tevhid sürer mürşid dilinden
Erişir canına fazlı Huda'nın
Kurtulursun emarenin elinden
Erişir canına fazl-ı Huda'nın
İkincide verir lafzatu'llâhı
Anda keşf ederler sıfatu'llâhı
Hasenat yeter der eder günahı
Erişir canına fazl-ı Huda'nın
Üçüncüde yâ Hû ismini oku
Garib bülbül gibi durmayıp şakı
Kendi vücudunda bulagör
Hakk'ı Erişir canına fazl-ı Huda'nın



Tasavvuf Edebiyatı Nazım Türleri - Devriye nedir?

Evrendeki canlı cansız her şey Allah'tan gelmiştir yine Allah'a dönecektir. Bu felsefeyi yansıtan şiirlere Tekke edebiyatında devriye denilmiştir. Her şeyin Allah'a kavuşma yolculuğunu ve Allah'ın her şeyi kapsayıcılığını öne çıkarır.

Devriye örneği

Ak süt iken kızıl kana karışıp
Emr-i Hak'la coşup cevlana geldim
Mâ-i carî ile akıp yarışıp
Katre-i na-çizden ummana geldim
Dokuz ay on gün batn-ı maderde
Kudretten gözüme çekildi perde
Vaktim tamam olup ahiri yerde
Çıkıp ten donundan cihana geldim
Hakikat meyinden nûş edip kanıp
Can gözlerim o gafletten uyanıp
Kudretten her türlü renge boyanıp
Bu âlem-i nakş u elvana geldim
Bir zerreyim âfitâbımdan durum
Aşk ile mesrurum kalbi pür-nûrum
Ta ezelden zevk-ı seyre mecburum
Seyr ü sülük edip seyrana geldim

Hüsni


Tasavvuf Edebiyatı Nazım Türleri - Şathiye nedir?

Dini ve tasavvufi halk şiirinde genel olarak mizahi manzumelere şathiye adı verilir. Tasavvufi konuları işleyenleri şathiyat-ı sûfiyâne adını alırlar inançlardan alaylı bir dille söz eder gibi yazılan şiirlerdir. Görünüşte saçma sanılan bu sözlerin yorumlandığında tasavvufla ilgili türlü kavramlara değindiği anlaşılır. Bu tür şiirlere genellikle Bektaşi şairlerinde rastlanır. Medrese hocalarına göre bu şathiyeler küfür sayılır. Bu türün en tanınmış şairi Kaygusuz Abdal'dır.

Şathiyye örneği

Yeri göğü ins ü cinni yarattın
Sen ey mimarbaşı eyvancı mısın
Ayı günü çarhı burcu var ettin
Ey mekân sahibi rahşancı mısın
Denizleri yarattın sen kapaksız
Suları yürüttün elsiz ayaksız
Yerleri temelsiz göğü dayaksız
Durdurursun acep iskâncı mısın
Kullanırsın kanatsızca rüzgârı
Kürekle mi yaptın sen bu dağları
Ne yapıp da öldürürsün sağları
Can verip alırsın sen cancı mısın
Sekiz cennet yaptın sen Âdem için
Adın büyük bağışla onun suçun
Âdemi cennetten çıkardın niçin
Buğday nene lâzım harmancı mısın

Azmî


kaynak: Tasavvuf edebiyatı - Vikipedi

elif isimli Üye şimdilik offline konumundadır  

Alt 10-01-2014, 10:07   #2 (permalink)
Misafir
Avatar Yok
 
Standart

Tesekkur ederim

 
Alt 10-01-2014, 10:08   #3 (permalink)
Misafir
Avatar Yok
 
Face25 Okıl

Teşekkürler arkadaşlar.

 




Hızlı Cevap

Doğrulama Sorusu
Mesajınız:
Yazı şeklini sil
Kalın
Eğik yazı
Altı çizik

Grafik ekle
Alıntı yap [QUOTE]
 
Alanı Küçült
Alanı Büyült

Seçenekler
Stil


Tasavvuf Edebiyatının Genel Özellikleri ve Nazım Türleri Nelerdir?

Tasavvuf Edebiyatının Genel Özellikleri ve Nazım Türleri Nelerdir? konusu, Eğitim ve Öğretim / Türkçe ve Edebiyat forumunda tartışılıyor.



Benzer Konular

Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
Servet-i Fünun Edebiyatının Genel Özellikleri Nelerdir? elif Türkçe ve Edebiyat 1 27-02-2012 06:23
Tanzimat Devri Türk Edebiyatı Genel Özellikleri Nelerdir? elif Türkçe ve Edebiyat 0 08-12-2010 02:47
Servet-İ Fünûn Döneminde Öğretici Metinlerin Genel Özellikleri Nelerdir? elif Türkçe ve Edebiyat 0 08-12-2010 02:35
Fecr-i Ati Edebiyatının Özellikleri Nelerdir? elif Türkçe ve Edebiyat 0 08-12-2010 02:06
Türklerde Çağlara Göre Yazı Türleri Nelerdir?-Yazı Türleri Hakkında elif Türkçe ve Edebiyat 0 24-06-2009 01:07

Üye olmadan soru sorabilirsiniz!

Bütün Zaman Ayarları WEZ +2 olarak düzenlenmiştir. Şu Anki Saat: 08:27 .


Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.
SEO by vBSEO 3.5.2 ©2010, Crawlability, Inc.
Web Stats