bakimliyiz
Sponsor Reklamlar
Geri git   Bakimliyiz.Com > GENEL KÜLTÜR > Eğitim ve Öğretim > Türkçe ve Edebiyat

Kadın Portalı Kayıt Ol İletişim Forumları Okundu Kabul Et
Alt 15-06-2011, 03:43   #1 (permalink)
 
elif - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Standart Deyimlerin Özellikleri Nelerdir?

Deyimlerin Özellikleri Nelerdir?

Deyimlerin özellikleri nelerdir
Deyimlerin Özellikleri

1. Kalıplaşmış sözlerdir. Yerleri değiştirilemez; bir kelime çıkarılıp aynı anlama da gelse yerine başka bir kelime konamaz. "Eli yüzü düzgün" deyimi "yüzü eli düzgün" biçiminde; "baş kaldırmak" deyimi "kafa kaldırmak" biçiminde değiştirilip söylenemez; söylense de deyim olmaz.

2. Bir araya gelirken çoklukla kendi gerçek anlamlarından ayrı bir anlam belirtirler. "Altın kesmek" deyimi "altını kesip doğramak parçalara ya da dilimlere ayırmak" anlamında kullanılmaz; bu söz "çok para kazanmak kazanır durumda olmak" anlamında kullanılır. Ancak kimi deyimlerde kalıplaşmış sözden çıkan anlam gerçek anlamın dışında değildir. "Sesi çıkmamak; çoğu gitti azı kaldı" deyimlerinde olduğu gibi.

3. Kısa ve özlü ifadeler taşırlar. Bir kavramı bir düşünceyi bir olayı az sözle belirtmek ya da daha etkili kılmak için kullanılırlar.

4. En az iki kelimeden oluşurlar. Bir kısmı kelime grubu bir kısmı da cümle hâlinde biçimlenmiştir. "Günaha sokmak içini dökmek" ve "elifi görse mertek sanır" "burnu yere düşse almaz" gibi.

5. Çoklukla mastar hâlinde olduklarından fiil çekimine girerler. "Burnunu çekmek" deyimi "burnunu çekti"; "bozuk çalmak" deyimi "bozuk çaldı"; "güçlük çıkarmak" deyimi "güçlük çıkardı" biçiminde çekimlenebilir.

6. Deyimlerin bir çoğu benzetme ve söz sanatları ile süslüdür. Anlatıma güzellik canlılık ve çekicilik katmak için bu şekilde kullanılırlar. Bu bakımdan genel kural niteliği taşımazlar. Bu yönleriyle de ata sözlerinden ayrılırlar. Çünkü atasözleri genel kural niteliği taşırlar; yol göstermek ders ve öğüt vermek amacı güderler. "Ağaçtan maşa aptaldan paşa olmaz" ata sözü netleşmiş bir genel kuraldır. Denenmiş uygulanmış her zaman ve herkes için doğru olan bir genel kural niteliğinde biçimlenmiştir. Oysa "fiyatı kırmak" sözünde genel bir kural yoktur. Çünkü her zaman fiyat dondurulmaz.
7. Bazı benzetmeli söyleyişler deyim olmadıkları hâlde deyim gibi kullanılırlar. "Arpacı kumrusu gibi (düşünmek)" "beşlik simit gibi (kurulmak)" "arı kovanı gibi (işlemek)" "kabak çiçeği gibi (açılmak)" deyimleri bu türdendirler.

8. Kimi ikilemeler de çoklukla deyim sayılmaktadır. "Allak bullak" "oldum olası" "takım taklavat" "süklüm püklüm" "ev bark" gibi.

9. Çoğu zaman deyimlerle birleşik kelimeler karıştırılır. Bu yanlışlara düşmekten kimi bilgilere sahip olmakla kurtulmak mümkündür. Birleşik kelimelerin bitişik yazıldıkları isim soyundan geldikleri aralarına yapım ve çekim eki girmeyecek kadar kaynaşmış oldukları unutulmamalıdır. Bunun yanı sıra deyimleri oluşturan kelime gruplarının isim ve fiil çekimlerine girdikleri aralarına çekim ekleri aldıkları da hatırdan çıkarılmamalıdır. Ancak bu ilkeler her ne kadar göz önünde tutulsa da deyimlerle birleşik kelimeleri kimi zaman tam ayırt etmek imkânı yoktur.

10. Bir milletin söz gücünden doğan ve doğduğu toplumun malı olan deyimler bazı istisnaları dışında mecazdırlar; kelime grubu olarak da isim sıfat zarf görevlerinde bulunurlar: "İçten pazarlıklı bir adam" cümlesinde "içten pazarlıklı" deyimi sıfat olarak; "keyfimi kaçırıp gitti" cümlesinde "keyfi kaçmak" deyimi zarf olarak; "karga derneğinde işim yok benim" cümlesinde "karga derneği" deyimi de isim görevinde kullanılmıştır.
Bilgicik.Com Türkçe Edebiyat Roman Özetleri Duvar Yazıları Atasözleri Hızlı Okuma Özlü Sözler Türk
Deyimlerin Atasözlerinden farkı şöyle özetlenebilir:

1- Deyimler kavram ve durum bildirirler.
2- Deyimlerin mecazlı anlamı vardır.
3- Deyimlerin öyküsüefsanesi ve kaynağı genellikle vardır.
4- Deyimleri anlatım kalıbı olarak görebiliriz.
5- Deyimlerde kesin hükümöğütyol göstericilik yoktur.Bu yüzden genel kural oluşturmazlar.

Not: Atasözleri için de yukarıda belirtilen açıklamaların tersi geçerlidir.

Deyimler ile atasözlerinin benzer tarafları şunlardır:

1- Her ikisinde de kelimelerde mecazistiare ve kinaye vardır.
2- Kelime dizilişleri değiştirilemez.
3- Sözdeki kelimelerin eş anlamlısını kelimenin yerine koymak olumlu bir sonuç vermezsözü bozar.
4- Biçim yönünden birbirlerine benzerler.


elif isimli Üye şimdilik offline konumundadır  

Alt 17-10-2012, 03:28   #2 (permalink)
Я
 
Я - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Standart Deyimlerin Özellikleri Nelerdir?

Deyimlerin Özellikleri Nelerdir?


a) Deyimler kalıplaşmış sözlerdir. Sözcüklerin yerleri değiştirilemez herhangi biri atılamaz yerlerine başka kelimeler konulamaz.

Meselâ "yüzün ak olsun" yerine "yüzün beyaz olsun" denilemez

"ocağına incir ağacı dikmek" yerine "ocağına çam ağacı dikmek" denilemez

"ayıkla pirincin taşını" yerine "ayıkla bulgurun taşını" denilemez

"dilinin altındaki baklayı çıkar" yerine "dilinin altındaki şekeri çıkar" denilemez

"tüyleri diken diken ol-" yerine "kılları diken diken ol-" denemez.

Ama istisnalar yok değildir: “baş başa vermek” ve “kafa kafaya vermek” gibi.

Araya başka kelimeler girebilir:

“Başını derde sokmak” Başını son günlerde hep derde soktu.

b) Deyimler kısa ve özlü anlatımlardır. Az sözle çok şey anlatırlar: “Çam sakızı çoban armağanı” “dili çözül-” “dilinde tüy bit-” “dilini yut-”

c) Deyimler en az iki sözcükten oluşurlar. Bu özellik deyimi mecazdan ayırır.

1. Ya kelime öbeği ve mastar şeklinde olurlar:

ağzı açık

kulağı delik

eli uzun

kaşla göz arasında

bulanık suda balık avla-

dikiş tutturama-

can kulağı ile dinle-

köprüleri at-

pire için yorgan yak-

pişmiş aşa su kat-

kafayı ye-

aklı alma-

akıntıya kürek çek-

ağzı kulaklarına var-

bel bağla-

çenesi düş-

göze gir-

dara düş-

2. Ya da cümle şeklinde olurlar ki bunların bir kısmı gerçek olaylara yada öykücüklere dayanır.

Yorgan gitti kavga bitti.

Dostlar alışverişte görsün

Çoğu gitti azı kaldı

Allah bana ben de sana

Atı alan Üsküdar'ı geçti

Tut kelin perçeminden

Dam üstünde saksağan vur beline kazmayı

Kızım sana söylüyorum gelinim sen alın.

Ben diyorum hadımım o soruyor kaç çocuğun var?

Ne şiş yansın ne kebap

Fol yok yumurta yok ..

d) Deyimler özel anlamlı sözlerdir. Deyimler genel yargı bildirmezler. Deyimler bir kavramı belirtmek için bulunmuş sözlerdir. Öğütte bulunmazlar. Atasözleri ise genel anlamlı sözlerdir. Ders vermek öğütte bulunmak için ortaya konulmuşlardır. Deyimle atasözünü ayıran en önemli nitelik budur. Meselâ: "İşleyen demir ışıldar" atasözüdür. Çalışmanın önemini anlatmaktadır. Bu yargı dünyanın her yerindeki insan için geçerlidir.

e) Deyimlerin çoğunda kelimeler gerçek anlamından çıkarak mecaz anlam kazanmışlardır. Çantada keklik ağzı açık kulağı delik abayı yakmak devede kulak hapı yutmak fol yok yumurta yok hem nalına hem mıhına ne şiş yansın ne kebap ben diyorum hadımım o soruyor kaç çocuğun var?

Bazı deyimler ise anlamlarından çıkmamışlardır: Çoğu gitti azı kaldı ismi var cismi yok adet yerini bulsun Allah bana ben de sana yükte hafif pahada ağır özrü kabahatinden büyük dosta düşmana karşı iyi gün dostu canı sağ olsun ..

f) Deyimler cümlenin öğesi olabilir cümlede başka görevler de alabilir:

Üzüntüsünden ağzını bıçak açmıyordu. (Yüklem)

Damarıma basmadan konuşamaz mısın? (Zarf tümleci)

Aslan payı ona düştü. (Özne isim tamlaması)

O dik kafalı biridir. (sıfat tamlaması sıfat)

g) Kafiyeli deyimler de vardır:

Ele verir talkımı kendi yutar salkımı


Я isimli Üye şimdilik offline konumundadır  





Hızlı Cevap

Doğrulama Sorusu
Mesajınız:
Yazı şeklini sil
Kalın
Eğik yazı
Altı çizik

Grafik ekle
Alıntı yap [QUOTE]
 
Alanı Küçült
Alanı Büyült

Seçenekler
Stil


Deyimlerin Özellikleri Nelerdir?

Deyimlerin Özellikleri Nelerdir? konusu, Eğitim ve Öğretim / Türkçe ve Edebiyat forumunda tartışılıyor.


Konu etiketleri: deyimlerin özellikleri nelerdir,

Benzer Konular

Konu Konuyu Başlatan Forum Cevap Son Mesaj
Deneme ve Özellikleri Nelerdir? elif Türkçe ve Edebiyat 3 21-12-2016 02:26
Anı (Hatıra) ve özellikleri nelerdir? elif Türkçe ve Edebiyat 3 25-10-2011 01:43
Ay ve özellikleri Nelerdir? elif Coğrafya 0 26-02-2011 10:25
Fıkra ve özellikleri nelerdir? elif Türkçe ve Edebiyat 0 09-02-2011 03:39
İkilemeler ve Özellikleri Nelerdir? elif Türkçe ve Edebiyat 0 09-02-2011 03:33

Üye olmadan soru sorabilirsiniz!

Bütün Zaman Ayarları WEZ +4 olarak düzenlenmiştir. Saat şuan 08:56 .


Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.
SEO by vBSEO 3.5.2 ©2010, Crawlability, Inc.
Web Stats