bakimliyiz
Sponsor Reklamlar
Geri git   Bakimliyiz.Com > GENEL KÜLTÜR > Eğitim ve Öğretim > Türkçe ve Edebiyat

Kadın Portalı Kayıt Ol İletişim Forumları Okundu Kabul Et
Alt 20-01-2012, 12:05   #1 (permalink)
 
elif - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Standart Deyim nedir?

Deyim nedir?

Genellikle gerçek anlamı dışında kullanılarak ifadeyi zenginleştiren iki veya daha fazla kelimeden oluşan kalıp*laşmış söz dizisine deyim denir.

Bütün dillerde olduğu gibi Türkçe‘de de çeşitli kalıplaşmış anla*tımlar vardır: tamlamalar birleşik sözcükler ikilemeler atasözleri deyimler
Deyim en az iki sözcükten kurulan konuşmada ve yazıda an*latım gücünü artıran anlam yönünden yer yer mantık dışına taşan bö*lümleri olabilen yapısındaki kimi sözcükleri anlam değişmesine uğra*yan kalıplaşmış söz öbeklerine verilen addır. Eskiden deyim sözcüğü*nün yerine tabir sözcüğü kullanılıyordu. Tabir tek bir sözcük de olabili*yordu. Oysa deyimlerin temel özelliği en az iki sözcükten kurulu olmasıdır.
Deyimlerde anlam kalıplaşması (aktarımı) olayı görülür. Deyi*mi oluşturan iki ya da daha çok sözcükten bazen biri bazen birkaçı bazen de tümü anlam kaymasına uğrar bambaşka ya da temel anlama biraz yakın bir anlam kazanarak yeni bir eylemi durumu de*ğerlendirmeyi kişiyi nesneyi vb’yi belirtir.

DEYİMLER NASIL OLUŞMUŞTUR?

Deyimler de atasözleri gibi atalarımızdan kalan en değerli arma*ğanlardan biridir. Deyimler başlangıçta bir kişinin yaratışıdır anlam*sal ya ela dilsel özellikleri yüzünden beğenildiği kullanıldığı ortam ve bağlamlarda sözü çarpıcı olarak belirttiği için halkça benimsenmiş tu*tulmuş; konuşma ve yazıda yinelene yinelene günümüze değin gele*bilmiştir. Yeni durumlar yeni koşullar Türkçe’nin kullanım özelliklerini kuyumcu ustalığı İle İşlemesini bilen sanatçıların dile özel tasarruftan hemen her dönemde dile yeni deyimlerin katılmasını sağlamıştır. Bunun yanı sıra kimi deyimler ancak sınırları belirli bir bölgede kullanım olanağına kavuşmuş; kimi deyimler kullanımdan düşerek dilin genel çevriminden çıkmıştır.

Deyimler de atasözleri gibi kamunun malıdır yani yaratıcıları bu*gün belli değildir. Gerçekte de bilinmesipek büyük bir anlam taşıma*maktadır.
Deyim niteliği taşıyan bir söz öbeğinin anlamsal yükü hangi or*tam ve durumlarda kullanılacağının belirginlik kazanması ve dilsel be*ğeniye yatkınlığı yaygınlığını kullanılabilirliğini sağlayabiliyorsa deyimleşmemesi için hiçbir neden yoktur.

TÜRKÇE DEYİMLERİN KAYNAKLARI

Bugün Türkçe’de kullanılan bütün deyimlerin kaynaklarım sapta*mak olanaksız görünmektedir. Bununla birlikte kimi araştırmacılar eski kaynaklan tarayarak bugün deyim durumuna geçebilen sözcük öbekle*rinin hangi olaylardan kaynaklandıklarını saptamışlar ve bu konuda ki*taplar hazırlamışlardır.
Deyimleri inceleyen kitaplara göre deyimler çeşitli kaynaklardan gelmektedir. Bunların başında da Nasrettin Hoca ve Bektaşi fıkraları yer almaktadır. Bunlardan başka kimi masallar efsaneler tarihsel olaylar halk arasında yaşanan olaylar kültürel etkileşim içinde bulunan ülke*lerle ilgili kimi durumlar vb. deyimlerin yaratılıp yaygınlaşması konu*sunda sağlam ipuçları vermektedir. Bu arada kimi devimlerin de kültür etkileşim sonucu yaşar biçimi Öykünmesi ya da çeviri etkinliği sıra*sında Türkçe’ye girdiğini de unutmamak gerekiyor (Allah bağışlasın el sıkmak beyin göçü gibi).


Deyimler de tıpkı atasözleri gibi kısa ve özlü sözler ve etkileyici sözlerdir. En az iki kelimeden oluşan deyimlerde kalıplaşma olduğu için kelimelerin yeri değiştirilemez ya da bir kelimenin yerine başka bir kelime konulamaz.
Deyimlerin atasözlerinden farkı şudur: Atasözleri genellikle yol gösteri*ci bir içeriğe sahiptir. Deyimler ise her zaman böyle olmaz. Bir duyguyu düşünceyi bir kavramı vurgulayıcı bir şekilde dile getirmek için kullanılırlar.
deyimlerin bir kısmı mahalli olup sadece söylendiği yöreye hastır. Bazı yörelerde anlaşılmaz. Örneğin aşağıdaki deyimler Çanıoluk’a aittir:
“Göğ geçinin püsküllü oğlağı mısın?”; “Andır galasın hee”; “Farfaraİıg etnıcg”; “Hoşafın yağı kesılmeg”; “Mahşer tilkisi gibi otda galmah”; “Gâvurun enikleri”; “Keşişin kızı”; “İtin enuğü…”
Şu deyimler deYapraklı beldesine ait:
- Anası ayran babası çökelek
- Kendi başını bağlayamayan gelin başı bağlamaya kalkar.
- Düğünde kel Fatma’yı kim tanır?
- Malının gittiğine bakma yüzünün ağardığına bak.
- Sevdik gitmeyince sevdik gelmez.
- Yoktan çıkmaz pekten çıkar.
- Deliye kalk oyna demişler tadı kaçtı demiş.
- Gelin hasta kız korurum gelin gelin bizde oturun.
- Ast olmayanın işi olmaz.
- Akrabadan öküz al hısım ol kız al hasım ol.
- Ölüyü çok yıkayınca abdesti bozulur.
- Kızın var mı el evinde yatmasın oğlun var mı el aşını tat*masın.
- Hamam suyuyla dost ağırlanmaz.
- El ağzıyla kar yeme.
- Düğün iki kişiye ne var deli komşuya.
- Dağ deyi dangırdama bilmem neyime diyen olur.
- Tepme kapımı teperler kapını.
- Sıçan sidiğinin değirmene faydası vardır.
- Dirgene dayanmayan porsuk harmana girmez.
- Babasının eve geldiğine bakma vakit daha erken.
deyimler yerinde kullanıldığı vakit bazen binlerce kitaptan daha etkili olabilirler örneğin kendisini dev aynasında gören birisi sürekli olur olmaz şekilde bire bin katarak kendini göklere çıkarıyor saatlerce kafamızı ütülüyorsa ona söylenen “ufak at da civcivler yesin” deyimi bütün söylediklerini boşa çıkarabilir.
“Gürültüye getirmek”ten hoşlanmasak da ‘Okkanın altına gitmek”ten başka çaremiz olmaz kimi zaman. Bazen yapılması zor çok uzun vakit alacak bir işle baş başa bırakılırız ‘deliye pös-teki saydır’ır gibi… Bazen ‘hariçten gazel okur’uz; sadece ‘işin gırgırmda’yızdır. Bazen ‘ağzımızdan baklayı çıkar’ıveririz; çünkü karşımızdaki ‘eski kulağı kesiklerden’dir…. Bazılarımız bazılarına ‘yolunacak kaz’ gibi görünür bazılarımız bazılarımızın ‘cemaziyel evvelini bilir.’ Uzun uzadıya birbirine bağlanmayan bu cümleleri daha fazla sıralamaya gerek yok kimi kelimelerin tırnaklarından maksat anlaşılmıştır; ‘arabın derdi kırmızı pabuç’ yani deyimler… O kadar işlevseldir ki konuşurken bir sürü cümle kurarak anlata*bileceğimiz bir durumu deyimlerin hepimizce malumu olan an*lamına ve çağrışımına yaslanarak meramımızı hem kolayca hem de etkili bir şekilde anlatı veririz.



Dilimizdeki deyimlerin pek çoğunun bir hikayesi var. Kimi komik kimi ilginç kimi ders alması… Bırakın bu öyküler bili*nip anlatılmasını; deyimlerin anlamını bilen ve yerli yerinde kul*lananlarımızın sayısı bile azaldı.


elif isimli Üye şimdilik offline konumundadır  





Hızlı Cevap

Doğrulama Sorusu
Mesajınız:
Yazı şeklini sil
Kalın
Eğik yazı
Altı çizik

Grafik ekle
Alıntı yap [QUOTE]
 
Alanı Küçült
Alanı Büyült

Seçenekler
Stil


Deyim nedir?

Deyim nedir? konusu, Eğitim ve Öğretim / Türkçe ve Edebiyat forumunda tartışılıyor.


Konu etiketleri: deyim nedir, deyimler nasıl oluşmuştur, deyimler nasıl ortaya çıkmıştır, deyimler nasıl oluşur, deyimler nasıl ortaya çıkmıştır ödev, deyimler nedir, deyimlerin nasıl oluştuğu, deyim nasıl oluşur, deyimler nasıl ortaya çıkmıştır kısaca, deyimler neden çıkmıştır, deyim nedir kısaca, deyim nasıl olur, deyim nedir nasıl oluşur, deyim nasıl oluşmuştur, deyimler nasıl oluştu,

Benzer Konular

Konu Konuyu Başlatan Forum Cevap Son Mesaj
Komşulukla ilgili deyim ve atasözleri elif Eğitim ve Öğretim 7 01-10-2015 09:26
nokta nedir? doğru nedir? ışın nedir? doğru parçası nedir? ralim_x Soru Cevap 36 05-11-2012 10:43
Masal Nedir?,Halk Hikayesi Nedir?,Manzum Hikaye Nedir? elif Türkçe ve Edebiyat 0 09-02-2011 02:52
Deyim Aktarmaları Nedir? elif Türkçe ve Edebiyat 0 06-02-2011 06:39
Deyim Nedir? mormavi Türkçe ve Edebiyat 0 28-04-2010 10:10

Üye olmadan soru sorabilirsiniz!

Bütün Zaman Ayarları WEZ +4 olarak düzenlenmiştir. Saat şuan 05:18 .


Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.
SEO by vBSEO 3.5.2 ©2010, Crawlability, Inc.
Web Stats