bakimliyiz
Sponsor Reklamlar
Geri git   Bakimliyiz.Com > GENEL KÜLTÜR > Biyografiler > Türkiye'den Biyografiler

Kadın Portalı Kayıt Ol İletişim Forumları Okundu Kabul Et
Alt 02-07-2008, 11:57   #1 (permalink)
 
elif - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Standart Itrî Biyografi-Itrî Kimdir?

Itrî (?-1711-1712)


Türk besteci. Klasik Türk müziğinin kurucularındandır.


İstanbul'da doğdu aynı kentte öldü. Çağdaşlarının ölümüne tarih düşürmek amacıyla kaleme aldığı mısralar ile bestelediği yapıtlarda güfte olarak kullandığı şiirlerin yazılış tarihlerine göre yaklaşık 1630 ile 1640 yılları arasında doğduğu sanılmaktadır. Çeşitli kaynaklarda ölümü için 1711 ve 1712 tarihleri gösterilmektedir. Asıl adı Mustafa'dır. Itrî şiirlerinde kullandığı mahlastır. Buhurîzade Mustafa Efendi diye de anılmıştır. Buhurîzade adının kendi lakabı mı yoksa aile adı mı olduğu bilinmemektedir. Yaşamı üstüne bilinenler de eski ve yeni kaynaklardaki çoğu birbiriyle çelişen bilgilere dayanır.
Zamanına göre iyi bir öğrenim görmüştür. Ustalarından birinin Hâfız Post olduğuna kesin gözüyle bakılır. Nasrullah Vâkıf Halhalî Kasımpaşalı Koca Osman Efendi Derviş Ömer Efendi gibi 17 yy. bestecilerinden de yararlandığı sanılmaktadır. Çağının kaynakları onun Mevlevi olduğunda birleşirler. Mevlevi tekkelerinde okunmak üzere bir ayin ile bir naat bestelemiş olması da bunun bir kanıtıdır. Söylentilere göre Yenikapı Mevlevihanesi'nin o zamanki şeyhi Câmî Ahmed Dede'ye (?-1671) kapılanmış müzik sevgisiyle Mevlevi olmuştur.
Itrî beş padişah dönemi gördü. Sultan IV. Mehmed zamanında tanındı. Huzurda düzenlenen fasıllara hanende olarak katıldı bestelediği yapıtlarla padişahlardan büyük yakınlık gördü. Saraya girmeden önce ne tür işlerde çalıştığı bilinmiyor. Yakınlık gördüğü bir başka devlet adamı da şiirleri ve müzik sevgisiyle tanınan Kırım Hanı I. Selim Giray'dı (1634-1704). Itrî IV. Mehmed'le yakınlığının bir sonucu olarak padişahtan kendisine esirciler kethüdalığı görevinin verilmesi dileğinde bulunmuş bu dileği yerine getirilmiştir. Bazı kaynaklar onun bu dileğini İstanbul'a getirilen esirlerin ülkelerinin müziği üstüne bilgi edinmek içlerinden müziğe yeteneği olanları da yetiştirmek istemesine bağlarlar.
Itrî uzun yıllar Enderun'da müzik öğretmenliği ve hanendelik ettikten sonra elli yaşına doğru emekli olarak saraydan ayrıldı. Ancak müzikteki ünü Lale Devri'nde daha da artarak sürdü. Meyvecilikle çiçekçiliğe meraklı olduğu kendi adıyla anılan İstanbul'un ünlü Mustabey armudunu ilk kez onun yetiştirdiği de söylenir. Itırdan gelen Itrî mahlası da çiçek merakına bağlanır. Divan şairlerinden Şeyhî'nin yazdığına göre ölümünden sonra "Mevlevihane Yenikapusu haricine" gömülmüştür. Mezar taşı kayıptır.
Itrî zamanının tanınmış şairlerindendir. Divan ve âşık tarzlarında şiirleri vardır. Naatlar gazeller tahmisler nazireler tarih düşüren beytiler ve şarkılar dışında hece ölçüsüyle türküler de yazmıştır. Bestelediği yapıtlarda şiirlerinin pek azını güfte olarak kullanmış Nâbî Bakî Nazîm Nailî Nef'î gibi ustaların şiirlerini bestelemeyi yeğlemiştir. Şiirlerini topladığı Divan'ı kayıptır. Şiirlerine şuara tezkirelerinde yazma şiir derlemelerinde rastlanır. Ancak Itrî mahlaslı bütün şiirler ona ait değildir 1622'de ölmüş başka bir şair de aynı mahlasla şiirler yazmıştır. 17.ve 18 yy'larda Buhurîzade lakabıyla tanınmış iki müzikçi daha bulunduğu için Itrî'nin onlarla da karıştırılmaması gerekir.
Itrî aynı zamanda tâlîk yazı yazan bir hattatır. Edebiyat ve hat öğretmeni Siyahî Ahmed Efendi'dir (?-1697). Yazdığı tâlik yazı örnekleri Hâfız Post'un güfte derlemesine eklediği güftelerde görülür. Neyzen olduğu da söylenir. Saz eserleri bestelemesi ney ya da başka bir saz çaldığını gösterir. Çağının kaynaklarında kuramsal bilgilerinin çok üstün bir düzeyde olduğundan söz edilir.
Asıl önemi besteciliğindedir. Yapıtlarıyla bir çığır açmış Klasik Türk müziğinin kurucusu olmuştur. Ondan önceki bestecilerde bir ölçüde de olsa Orta ve Yakındoğu müziklerinin izleri sezilir. Bu etkiler onda bütünüyle silinmiş Klasik Türk müziği diye adlandırılan Osmanlı-Türk üslubu en belirgin çizgileriyle ortaya çıkmıştır. Klasik üsluba bağlı kalmış pek çok bestecide az ya da çok onun etkisi vardır. Itrî Abdülkadir Merâgi ve Hammâmîzade İsmail Dede Efendi'yle birlikte Türk müziğinin gelişimini yönlendiren üç önemli besteciden biri olmuştur.
Itrî'nin din dışı yapıtlarının başında gelen Nevâ Kâr Hâfız'ın bir gazeli üzerine bestelenmiştir. Bu yapıt çeşitli makam ve usul geçkileri uygulanarak birbirine bağlanmış ezgilerinin zenginliği yanında kuruluşu ve titiz işçiliğiyle de özgünlük taşır. Aynı zamanda Klasik üslubun niteliklerini de en iyi yansıtan en özlü örneklerinden biridir. Çeşitli makamlardaki büyük formlu öbür din dışı yapıtları ilgili fazılların ilk akla gelen parçaları arasındadır. Din dışı küçük formlarda bestelediği hiçbir yapıtı günümüze ulaşmamıştır.
Itrî dinsel müziğe yepyeni bir hava getirmiştir. Dinsel yapıtları cami ve tekke müziği örnekleri olarak ikiye ayrılır. Teravih namazı sırasında makam değiştirme kuralı ile camilerde müezzinlerin uyguladıkları çeşitli kuralların Itrî tarafından konulduğu söylenir. Bayram namazlarında okunan Segâh Kurban Bayramı Tekbiri kutsal emanetlerin ziyareti sırasında okunan Segâh Sal-ât-ı Ümmiye Mâye Cuma Salâtı Dilkeşhâveran Gece Salâtı üç yüz yıldır etkilerinden bir şey yitirmemiş yapıtlardır. Özellikle ilk ikisi çok kısa birer cümle içinde yarattıkları etkinin yoğunluğu bakımından Türk müziğinde benzersiz bir sanat gücü taşırlar.
Mevlevihanelerde sema törenlerinde ayinden önce okunan Rast Naat-ı Peygamber Itrî'nin Mevlevi müziğine en kalıcı katkısıdır. Güftesi Mevlânâ'nın bir şiirinden alınan yapıtta güfte ile beste yetkin bir biçimde bütünleştirilmiştir. Bu naatın bestelenmesinden sonra Mevlevihanelerdeki her sema töreninde okunması bir gelenek haline gelmiştir. Segâh Ayin'i ise bu türün ilk güçlü örneklerinden biridir.
Günümüze ulaşan yapıtlarının çoğunda mistik bir hava vardır. Bu yönü bir ölçüde Mevlevi olmasına bağlanabilir. Seçtiği formlar için en uygun anlatımı bulan Itrî cami müziği olarak bestelediklerinde derin bir dindarlık duygusunu Mevlevi müziği yapıtlarında tasavuffi bir içe dönüş heyecanını dile getirmiş din dışı yapıtlarında ise yoğun müzik cümleleri arasında beliren düşünceli ve düşündürücü bir tavrı benimsemiştir.
Sanatı değerlendirilirken üslubunun niteliği ile yapıtlarındaki teknik özellikler birbirine bağlı iki düzey olarak ortaya çıkar. Itrî'nin müziği 17. yy'da henüz oluşum aşamaları içindeki bir müzik üslubunda "klasik" diye nitelendirilebilecek özellikler taşır. Kişisel duygu ve düşüncelerini dile getirmediği bütünüyle kendine özgü kişilikli bir anlatım yaratabilmiştir. Müziğinin dengeli oturmuş bir yapısı vardır; yapıtlarının en dokunaklı bölümlerinde bile duygusallıktan abartamadan gereksiz süslemelerden kaçınmıştır cümleleri açık seçik ve berraktır.
Yapıtlarının ezgi yapısındaki özellikler ise sanatının ancak teknik bir inceleme çerçevesinde değerlendirilebilecek başka bir yönüdür. Hiçbir bestesinde alışılmış ezgi örneklerine rastlanmaz. Belli bir makamdaki yapıtı başka bir bestecinin aynı makamdan bir yapıtıyla karşılaştırıldığında o makamı çok farklı buluşlar taklit edilmeyen benzersiz deyişlerle işlediği görülür. Bir makama bağlı müzik cümlelerini sadece komşu perdelerden yararlanarak geliştirme kolaycılığından kaçınmış en uzak perdelere dek uzanarak zor olanı gerçekleştirmeyi yeğlemiştir.
Böylece ezgilerini dar bir ses alanı içinde kalmaktan kurtarmıştır. Onun müziği bu bakımdan makam ve geçki zenginliği taşır. Bu zenginlik kullandığı usuller için de geçerlidir. Notasıyla günümüze ulaşamamış parçalarının güfteleri ile usullerini veren eski kaynaklarda çok ender kullanılmış usullerde bile yapıt bestelediği görülmüştür.
Itrî Şeyhülislam Esad Efendi'nin belirttiğine göre bini aşkın beste yapmış olan çok verimli bir bestecidir. Bunların büyük bir çoğunluğu unutulmuş ya da kaybolmuştur; bugün ancak kırk dolayında yapıtı bilinmektedir. Günümüze kalan pek az yapıtıyla bile bugün de Klasik Türk müziğinin en başta gelen birkaç ustasından biri kabul edilmesi sanatında ki olağanüstü özelliklerin bir sonucudur.


YAPITLAR (başlıca): Segâh Kurban Bayramı Tekbiri; Segâh Salât-ı Ümmiye; Dilkeşhâveran Gece Salâtı; Mâye Cuma Salâtı; Segâh Mevlevi Ayini; Rast Darb-ı Türkî Naat ve Sofyan Tevşih; Nühüft Durak; Nühüft İlahî; Nühüft Tevşih; Nevâ Kâr; 2 Pençgâh Beste; Hisar Devr-i Kebir Beste ve Aksak Semai; Mâhûr Ağır Aksak Semai; Rehavî Berefşan Beste; Buselik Hafif Beste ve Yürük Semai; Segâh Ağır Semai; Segâh Yürük Semai; Bayatî Çember Beste; Bestenigâr Darb-ı Fetih Beste; Dügâh Hafif Beste; Isfahan Zencir Beste ve Ağır Aksak Semai; Nikriz Muhammes Beste; Râhatu'l Ervah Zencir Beste; Irak Aksak Semai; Rast Aksak Semai; Nühüft Aksak Semai; Acemaşiran Yürük Semai; Rehavî Peşrev; Nühüft Peşrev ve Saz Semaisi.


elif isimli Üye şimdilik offline konumundadır  




Etiketler
itru00ee biyografi, itr, itru00ee kimdir

Hızlı Cevap

Doğrulama Sorusu
Mesajınız:
Yazı şeklini sil
Kalın
Eğik yazı
Altı çizik

Grafik ekle
Alıntı yap [QUOTE]
 
Alanı Küçült
Alanı Büyült

Seçenekler
Stil


Itrî Biyografi-Itrî Kimdir?

Itrî Biyografi-Itrî Kimdir? konusu, Biyografiler / Türkiye'den Biyografiler forumunda tartışılıyor.


Konu etiketleri: itri kimdir,

Benzer Konular

Konu Konuyu Başlatan Forum Cevap Son Mesaj
Fuzuli Biyografi-Fuzuli Kimdir? elif Türkiye'den Biyografiler 0 02-07-2008 12:00
Cavit Bey Biyografi-Cavit Bey Kimdir? elif Türkiye'den Biyografiler 0 30-06-2008 11:08
Arapzade Biyografi-Arapzade kimdir? elif Türkiye'den Biyografiler 0 30-06-2008 11:07
A. Kadir Biyografi-A. Kadir Kimdir? elif Türkiye'den Biyografiler 0 29-06-2008 11:44
Ümit Özdağ Biyografi-Ümt Özdağ Kimdir? elif Türkiye'den Biyografiler 0 26-06-2008 01:57

Üye olmadan soru sorabilirsiniz!

Bütün Zaman Ayarları WEZ +4 olarak düzenlenmiştir. Saat şuan 08:18 .


Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.
SEO by vBSEO 3.5.2 ©2010, Crawlability, Inc.
Web Stats